Ana sayfa Donanım Türk müziği enstrümanlarının frekans aralıkları

Türk müziği enstrümanlarının frekans aralıkları

0

Ses mühendisi, bağlama sanatçısı ve aranjör Emirhan Kartal, “Türk Müziği Enstrümanlarının Frekans Aralıkları” adlı kitabıyla, Türkçe kaynak niteliğinde bir dökümanın olmaması nedeniyle, üzerinde yeterince durulamayan bir konuyu ele alıyor.
 

özellikle çalgı yapım ustaları, icracılar, ses mühendisleri(recording, mixing, mastering), kompozitörler ve orkestra şeflerinin faydalanabileceği, Türk Müziği enstrümanlarının frekans aralıklarının, tını analizlerinin ve ses sahalarının incelenip, materyalinin oluşturulup, sisteme dayandırılmasının amaçlandığı kitabını, yazar Emirhan Kartal şu şekilde açıklıyor:

“Kullanıldığı her alanda farklı bilgi ve beceri gerektiren sesin, kayıt edilmesi daha da karmaşık ve üst düzeyde teknik bilgi gerektiren bir konu olduğunu düşünüyorum. Fakat bundan daha da önemli olan, bir mikrofonu enstrümanın önüne koymadan önce o enstrümanı tanımak; rezonansını iyi bilmek, frekans aralığını iyi tespit etmek, tını analizini irdelemek gelir. Türk Müziği enstrümanları için ise geçmişten günümüze geçen süreç içerisinde, gerek akademisyenlerin, gerekse yönettiğim projelerde bulunan ses mühendislerinin ve müzisyenlerin, ses fiziği ve frekans bilgisi ile ilgili bu şekilde ve buna benzer konular hakkında Türkçe bir kaynak olmaması nedeniyle faydalanamadıklarını görüp, yararlı olabilecek bir kaynağın oluşturulması umuduyla, Lisans eğitimim boyunca İstanbul Teknik üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Müzik Teknolojileri Bölümü Ses Kayıtları Ana Bilim Dalı”nda aldığım bilgiler doğrultusunda, bu konunun üzerinde araştırma yapma düşüncesi içerisine girdim.
 


 
Organoloji tarihine baktığımızda, Batı Müziği enstrümanlarının tarihi gelişimi, çalgı bilimcilerin enstrümanları bir sistem içerisinde yapmaları ve buna bağlı olarak da, enstrümanların frekans aralıklarının ve tını analizlerinin daha rahat bir şekilde araştırmacıların çalışmalarıyla sistemleştirildiğini düşünüyorum.Fakat Türk Müziği enstrümanlarında ise, çalgıların rezonans aralıklarının, akortlarının, dolayısıyla ses sahalarının değişken olmasından dolayı, çalgı bilimciler de bir standardizasyon getirememiş, bu da yapılan çalışmaları ortak bir noktada toplayamamıştır. Durum böyle olunca, akademik olarak yapılması gereken çalışmalarda, araştırmacıların işi zorlaşmış ve sürekli üzerine eğilmeye korkulan bir konu hâline geldiğini düşünüyorum.”

 

Emirhan Kartal’ın kitapla ilgili anlatımına devam etmeden önce, kitabın içeriğini size kısaca tanıtalım. çalışmada iki önemli bölüm başlığı var. 1. bölüm”de maddenin titreşimi sonucu oluşan sesin havada yayılması ve yayılırken yüzeylere çarpıp yansıması ile ilgili fizik kurallarından, sesin periyot, frekans, genlik, faz vb. karakteristik özelliklerinden, kısaca ses dalgalarının niteliğinden söz ediliyor.

2. bölümde ise Türk Müziği enstrümanlarının frekans aralıkları incelenip, tınılarının analizleri yapılıyor. Bunu yaparken birçok çalgı yapım ustalarına gidilip enstrümanların günümüzde icra edilen ölçüleri, sazın ebatları, kullanılan tel numaraları vb. ayrıntılı bir şekilde alınmış. Aynı zamanda enstrümanını icra eden müzisyenlerle bilgi alışverişi içerisinde bulunularak, çalgı yapımcıların verdiği ölçümler icra eden müzisyenlere de danışıldıktan sonra çalışma içerisinde bilgi olarak okuyucuya sunulmuş. Enstrümanları 4 ana sınıfa ayırarak frekans aralıkları incelenmiş: 1-Telli Mızraplı Enstrümanlar, 2-Yaylı Enstrümanlar, 3-Nefesli Enstrümanlar, 4-Vurmalı Enstrümanlar. Telli Mızraplı ve Yaylı enstrümanların tek tek tellerinin frekansları incelendikten sonra bir de enstrümanların en kalın ve en tiz frekans aralığı tespit edilmiş. Nefesli enstrümanlar için , minimum ve maximum enstrümanın frekans aralığı verilmiş. Vurmalı enstrümanların ise tona göre çekilen frekansları analiz edilmiş. Analizler yapılırken özellikle bağlama, kaval, mey, ney gibi enstrümanların bütün tonları tek tek incelenmiş. örnek : Re Tonunda Kullanılan Ana Mey, La Tonunda Kullanılan Kaval, Si Tonunda Kullanılan Bağlama, Sol Tonunda Kullanılan Kabak Kemane, Do Tonunda Kullanılan Yıldız Ney…
 


 
Vurmalı enstrümanlar dışındaki tüm enstrümanların ayrıca tını analizleri yapılmış. Tını analizlerinin yapıldığı bu bölümlerde 440 Hz frekans referans alınarak, gerek çalgı yapım ustalarının, enstrümanların ses tablası dediğimiz kapaklarını seçerken çok dikkat etmeleri gerektiğini vurgulamak, gerekse ses mühendislerinin mix ve mastering yaparken veya en basit şekli ile, bir enstrümanın frekans bandındaki bir frekansının değerini arttırıp azaltırken, o frekansın sadece kendisinin değil, harmoniklerinin de artıp azaldığını görmek açısından, harmoniklerin duyulum sırasına göre, harmoniğin frekans olarak karşılığı, harmoniğin nota olarak karşılığı ve harmoniğin dB olarak ses şiddeti gibi detaylar bir tablo içerisinde gösterilmiş.

 

Devamını Emirhan Kartal’dan dinleyelim:

” Kitabın arasında ek olarak verilen tabloda tüm enstrümanların frekans aralıkları ve ses sahaları yer alıyor. Aynı zamanda bu tablonun üzerinde İngilizce çevrimler de yer alıyor. Bunlar, gerek Türkiye”de gerekse yurtdışında önemli ses kayıt stüdyoları, konser salonları ve üniversitelere gönderildi. Bu tabloda bazı enstrümanların ses sahası, frekans aralığından farklı olduğu için, nota olarak yazılan ses sahası başlığı altında ayrıca göstermeye çalıştık çünkü bizler Türk Müziğini (Türk Sanat Müziği veya Türk Halk Müziği) toplu icra ederken, kendi içimizde eğitimimizi de bu şekilde aldığımız için, her şeyi “La” üzerinden yazdığımızda, iletişimde bir sorun olmadan anlaşabiliyoruz. Ama dünya müziği içerisinde enstrümanlarımızla yer aldığımız zaman, bunun farklı bir şekilde yazılması gerektiğini düşünüyorum. Buradan yola çıkarak çalışmamın sonunda, enstrümanların frekans aralıklarını analiz ettikten sonra ses sahalarını incelemeye çalıştım. Bunun da Türk Müziği enstrümanlarına hangi aralıklar arasında nota yazılması gerektiğini vurgulamak açısından büyük önem arz ettiğini düşünmekteyim.
 

emirhan kartal
 
Sonuç olarak, prodüksiyon zincirinin halkaları olan recording-mixing-mastering aşamalarında, bir enstrümanın frekans aralığını bilen bir müzisyen veya ses mühendisinin, hangi enstrümanın hangi frekansını düşürdüğünde veya yükselttiğinde, hangi telindeki notayı buna bağlı olarak da hangi harmoniklerini düşürdüğünü veya yükselttiğini, bu çalışma sayesinde bilinçli bir şekilde düşünüp, uygulayıp ve bu kaynak sayesinde bilimsel bir yolla, karşı tarafa bilinçli olarak aktarabileceğini düşünüyorum.

Ayrıca, Ulusal Müziğimizin icra edilmesinde önemli bir yere sahip olan enstrümanlarımızın kayıt edilmesi ya da konserlerde, canlı performansta, soundcheck sırasında, enstrüman soundunun daha iyi duyulmasının yanı sıra, özellikle çalgı yapım ustaları, icracılar, ses mühendisleri(recording, mixing, mastering), kompozitörler ve orkestra şefleri arasında bir bağlantı kurmasını amaçladığım bu çalışmamda, umarım Türk Müziğimizin daha iyi icra edilebilmesi için, eksik olan yönüne bir katre de olsa katkıda bulunabilmişimdir.

özellikle şunu vurgulamak istiyorum: Kitabın ismi “Türk Müziği Enstrümanlarının Frekans Aralıkları” ama kitabın içerisinde yer alan ses fiziği ile ilgili temel bilgilerin, enstrümanların yapısal özelliklerinin, harmonik analizlerinin, frekans aralıkları ve ses sahalarının ayrı ayrı incelendikten sonra bir bütün olarak ele alınması gerektiğini düşünüyorum. Kitapta günümüzde kullanılan Türk Müziği enstrümanlarının yapısal özelliklerinin ayrıca verilmesi, ileriki süreçte çalgı yapım ustalarına, Türk Müziği enstrümanları hakkında, organoloji tarihi açısından önemli bir kaynak olacaktır.”

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here