Ana sayfa Yazılım Synthesizer”larda Osilatörler – SynthMaster

Synthesizer”larda Osilatörler – SynthMaster

0

SynthMaster 2.5 ile Synthesizler’larda Osilatörler

Osilatörlere değinmeden önce, synthesizer”ları sabit mimarili, yarı modüler ve modüler mimarili olmak üzere 3 temel yapısal sınıfta inceleyebileceğimizi ifade edebiliriz. Sabit mimarili synthesizer”lar osilatör, filtre ve amplifikatör gibi temel bileşenleri arasında sabit bağlantılar olan ve kullanıcı tarafından değiştirilmeyen yapıdadırlar. örneğin, tarihsel sıralamayla Moog MiniMoog, Yamaha DX-7, Roland Juno-106, Roland JD-800, Korg Triton, Korg MS-2000, Clavia Nord Lead 2 gibi donanım temelli synthesizer”lar ve Native Instruments FM-7 ya da Arturia Prophet V gibi yazılım synthesizer”lar sabit mimarilidir. Bir başka ifadeyle, synthesizer üzerinde sinyal akış yolları sabittir ve kullanıcı müdahalesine kapalıdır. Modüler mimarili synthesizer”lar ise tam tersine, kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda farklı bileşenler arasında farklı sinyal akış yolları elde edilmesine olanak sağlayan çok daha esnek synthesizer türleridir.

örneğin, Moog Modular ve Doepfer A-100 gibi analog synthesizer”lar, Clavia Nord Modular G2 gibi donanım temelli sayısal synthesizer”lar ve Applied Acoustics Tassman ya da Arturia Moog Modular V gibi yazılım synthesizer”lar modüler yapıda olup çok sayıda sinyal akış şemasına izin verebilmektedir. Gerek sabit mimarili gerekse modüler synthesizer”ların kendilerine özgü avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Her iki türün güçlü yönlerini birleştirebilen ara bir çözüm ise yarı modüler synthesizer”lardır. Hem sabit sinyal akış yolları hem de kullanıcı ihtiyacı paralelinde oluşturulabilen alternatif bağlantı şekilleri sayesinde belirgin avantajlar sağlayan bu synthesizer türüne yine tarihsel sıralama ve değişik kategoriler dahilinde Arp 2600, Cwejman S1, Analogue Solutions Red Square ve SynthMaster örnek verilebilir.
 

 

Donanım temelli yarı modüler analog synthesizer türlerinde farklı sinyal akış yolları elde edebilmek modüller arasında kablo ile bağlantı kurmayı gerektirirken, SynthMaster gibi yazılım synthesizer”larda farklı osilatör veya filtre tiplerini pratik bir menü vasıtasıyla seçmek şeklinde de yapılabilir. Bu sayımızın konusu olan osilatörlere değinmeden önce yarı modüler yapıya sahip SynthMaster 2.5″in kullanıcı arayüzünü yakından inceleyeceğiz. Şeklin sol üst köşesinde görüleceği üzere, SynthMaster her bir ses için iki adet layer, yani katmandan oluşmaktadır. Bu nedenle, Cubase veya Logic gibi sequencer programlarının her bir MIDI kanalı içerisinde açılacak bir SynthMaster kanalı temelde bitimbral, yani iki farklı timbre (program) üretebilen bağımsız iki çıkış kanallı bir synthesizer olarak düşünülebilir.

SynthMaster 2.5

Ancak, şeklin sağ alt tarafında görüleceği üzere her iki layer”ı da aktive edip etmemek kullanıcıya bırakılmıştır (Layer-1 ve Layer-2 aktivasyon tuşları). Layer-1 ve Layer-2 temelde eşdeğer özellikte olup, şeklin sol üst kısmında görüldüğü gibi her biri iki adet osilatörden oluşmaktadır. Ancak, layer seçiminde olduğu gibi osilatör sayısı seçiminde de kullanıcı bir veya iki osilatörü aktive edebilmektedir. Synthesizer”ların çok önemli bir bölümü ses başına iki osilatörlü olarak üretilmektedirler. Bunun sebebi, iki osilatörün istenen düzeyde güçlü ses sinyalleri üretebilmesi ve üretim maliyetlerinin nispeten optimal olmasıdır.
 

 

Ses başına tek osilatörlü synthesizer”lar genellikle 1980″li yıllarda uygun fiyatlarıyla alıcı bulabilmek için üretilmişlerdir. Ancak, Roland Juno 6/60/106 serisi ve Korg PolySix gibi dönemin tek osilatörlü synthesizer”ları tek osilatörün sebep olduğu ses zayıflığını dengelemek üzere chorus ve ensemble gibi sese hacim veren efektler ve bir oktav altta salınım yapan alt osilatör (suboscillator) yardımıyla tatmin edici ses tokluğu verebilmektedir. Bu tür sesleri elde etmek istendiğinde, SynthMaster”da sadece Osc1 veya Osc2 seçeneğini aktive ederek ve efekt olarak yer alan chorus ya da ensemble kullanarak benzer sonuçlar alınabilir. Ancak, ses türlerinin önemli bir bölümünde her iki osilatörü de kullanmak daha avantajlıdır.

Temel Dalga Şekilleri

Osilatörler çok farklı tekniklerle periyodik dalga üretebilmektedir. En klasikleşmiş osilatör türü analog osilatörler olup, testere dişi, üçgen, kare, sinüs ve PWM gibi nispeten standart ve sınırlı dalga şekillerini üretebilmektedir. Eski analog synthesizer”lar ve günümüzde Virtual Analog (Sanal Analog) adıyla satılan sayısal temelli synthesizer”larda bahsedilen standart dalga şekilleri kullanılmaktadır. SynthMaster”da analog dalga şekilleri seçilmek istendiğinde, “SynthMaster 2.5” başlıklı remin sol altında görülen “Type” adlı osilatör seçme tuşlarından Basic seçeneği ile standart dalga şekillerine ulaşılabilmektedir. Analog dalga şekilleri seçerken dikkat edilmesi gereken husus ihtiyaç duyulan harmonik zenginlik düzeyidir. Seçenekler içinde en fazla harmonik bileşen içeren şekil testere dişi olup, sırasıyla üçgen ve kare azalan sayılarda harmonik içermektedir. Sinüs ise sadece kendisinden ibaret olan tek bir harmonik içermektedir.
 

 

Artırmalı (Additive) Osilatörler

“Temel dalga şekilleri” başlıklı resimde “Basic” seçeneği ile elde edilen Osc1 osilatör bölümü penceresi görülmektedir. Dalga şekli üzerinde Mouse yardımıyla istenen dalga şekline ulaşılabilmektedir. Verilen örnekte temel sinüs dalgası görülmektedir. Analog osilatörlerin en önemli özelliklerinden bir tanesi synthesizer”a elektrik verildiği anda bağımsız olarak salınım yapmalarıdır. Bir başka ifadeyle, osilatörler serbest salınım durumunda (free running) periyodik dalga üretirler. Herhangi bir tuşa basıldığı anda osilatör dalgası hangi safhada ise sesin duyumu da o safhada başlayacaktır. Tuşa basılma anı ile osilatör dalgasının üretilmesi arasında herhangi bir senkronizasyon bulunmamaktadır. Bu durum, her tuşa basılma anında farklı bir dalga safhasına denk gelinmesi sebebiyle ufak duyum farklılıklarına ve göreceli olarak “organik” bir ses karakterine yol açacaktır. Bu nedenle, bazı donanım ve yazılım synthesizer”larda osilatörler standart veya seçmeli olarak “free running” özelliği sunmaktadırlar. “Temel Dalga Şekilleri” başlıklı resimde görülen “Free” tuşu aktive edildiği takdirde osilatör çalınan notalardan bağımsız olarak serbest salınım yapacaktır. özellikle iki osilatörün birden “free” durumda çalıştırılması daha analog bir davranış sağlayacaktır. Resimde görüldüğü üzere Osc1 tarafından üretilen sinüs dalgasının genlik (Volume), tone ve perde (Pitch) değerleri ile ihtiyaca göre istenen ayarlamalar yapılabilmektedir. “Free” çalışma modu seçilmediği takdirde osilatör her tuşa basıldığında aynı noktadan salınım yapmaya başlayacağı için, başlama noktası faz (Phase) açısı ayarlanarak değişik başlama duyumları elde edilebilir. Osilatörün standart perde frekansına göre cent mertebesinde detune edilmesi ise sesi bir miktar pes veya tiz hale getirecektir. Bu ayarlama özellikle iki osilatör birden kullanıldığında osilatörlerden birisinin perdesini sabit tutarak diğerini detune etmek veya her ikisini ters yönlerde detune ederek sese genişlik katmak maksadıyla kullanılır. Detune seviyesini yüksek değerlere ayarlamak Trance tarzı solo seslerin en temel özelliğidir. Osilatörlerin pan açıları ile ilgili ayarlamalar da detaylı stereo yerleşim için hazır olarak sunulmaktadır.
 

 

Synthesizer”larda sentez işlemi çok temel olarak eksiltmeli (subtractive) ve artırmalı (additive) sentez şeklinde iki kategori altında incelenebilir. Eksiltmeli sentez harmonik bakımdan zengin dalga şekillerinin filtrelenerek istenmeyen harmoniklerinin süzülmesi, yani eksiltilmesi ile istenen hale getirilmesi şeklinde tanımlanabilir. Yukarıda bahsedilen “Basic” çalışma modunda elde edilen standart analog dalga şekilleri ve önümüzdeki sayılarda inceleyeceğimiz wavescan, vector ve single cycle türü osilatörler SynthMaster tarafından sunulan filtrelerden geçirildiklerinde eksiltmeli sentez işlemini gerçekleştirirler. Eksiltmeli sentezin karakteristik iki bileşeni harmonik bakımdan zengin dalga şekilleri üreten osilatörler ve bu dalga şekillerini süzen muhtelif filtrelerdir. Filtreleri ise ilerleyen makalelerimizde kapsamlı olarak inceleyeceğiz. Diğer sentez türü olan artırmalı sentez ise temel harmonikleri üst üste ekleyerek istediğimiz içerikte dalga şekilleri elde etmemizi sağlar. Bir başka deyişle, artırmalı sentez eksiltmeli sentezin tamamen tersi bir mantık ile çalışır. örneğin, Hammond orgu artırmalı sentez tekniğini kullanan popüler bir örnektir. Artırmalı sentezin analog elektronik devrelerce gerçekleştirilmesi nispeten daha pahalı ve zor bir çözümdür. Bu nedenle, özel ihtiyaçlar dışında eksiltmeli sentez kullanan synthesizer”lar kadar popüler ve yaygın değildir. SynthMaster içerdiği eksiltmeli sentez osilatörleri yanında, 8 adet artırmalı sentez osilatöründen oluşan bir seçeneğe de sahiptir.

Türk tasarımı yazılım synthesizer SynthMaster

“Artırmalı (Additive) Osilatörler”başlıklı resimde de görüldüğü üzere Layer yapısı içerisinde yer alan iki osilatörden herhangi biri veya her ikisi birden “Type” seçim tuşu yardımıyla artırmalı (Additive) seçeneğine ayarlanabilir. Artırmalı sentez kullanan eski synthesizer”larda seçilen her osilatör bir sinüs dalgası üretir. Her osilatörün birinciye göre tamsayı katlarında ayarlı perdelerde salınım yapması müziksel aralıklar bakımından uygun harmonikler içeren dalga şekilleri üretilmesine olanak tanır. SynthMaster”da bu temel uygulamanın ötesine geçilerek her osilatör için birden fazla dalga şekli seçeneği bulunmaktadır. Bu sayede, harmonik bakımdan oldukça karmaşık dalga şekilleri elde etmek olasıdır. Şekilde görüldüğü üzere, osilatörlere temel perde frekansı olan 1 değerinden başlayarak 8 kata kadar salınım yapabilme özelliği eklenmiştir. Her osilatörün standart faz açısı referansına göre farklı bir faz açısı (Phase) ile salınıma başlaması sağlanabilmektedir. Bu sayede daha değişken karakterli organ ve pad türü sesler elde edilebilmektedir. Osilatörlerin birbirlerine göre detune edilmesi ile birlikte chorus efekti benzeri bir genişleme ve mikro seviyede hareketlilik etkisi sağlanarak daha sıcak tonlara ulaşılabilmektedir. önceki makalemizden hatırlanacağı üzere, osilatörlerde sinüs dalgaları kullanarak tamamını üst üste bindirmek temel olarak Fourier Dönüşümü ile frekans spektrumu elde etme işlemiyle yakından ilgilidir. Bir başka ifadeyle, karmaşık bir dalga şeklini Fourier Dönüşümü ile analiz ederek sinüs dalgaları halindeki harmonik bileşenleri tespit ederken, artırmalı sentez ile sinüs dalgalarını toplayarak karmaşık dalga şekilleri elde edebiliriz.
 

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here