Ana sayfa Donanım Reed Ghazala’nın Oyuncakları

Reed Ghazala’nın Oyuncakları

0

PAN Yayıncılık’tan 1996’da “Elektrogitar” ve 1998’de “Elektrogitar Efektleri ve Amplifikatörler” adlarında iki kitabı yayınlanan Cem öcek , alışılmamış müzik enstrümanları üzerine yazdığı yazılarına Reed Ghazala’nın kısa devre enstrümanlarıyla devam ediyor.

Deneysel enstrümanlar, ilginç sesler denilince akla gelen ilk isimlerden Reed Ghazala, kısa devreler ve modifikasyonlar aracılığıyla elde ettiği “noise makinaları ile circuit bending hadisesinin babası olarak tanınır.

Reed Ghazala”nın ilk circuit-bend enstrümanı 1967″de rastlantı sonucu ortaya çıkar. Ghazala bir gün çekmecesini kaparken synthisizer sesine benzer bir ses duyar ve sesin nereden ve nasıl geldiğini araştırırken çekmecesinde bulunan kapağı kapanmamış elektronik bir oyuncak ampli devresine çekmecenin içinde bulunan bazı metal eşyaların değdiğini ve elektronik devrenin çeşitli yerlerinden kısa devre yaptığını görür. Metalin neden olduğu kısa devreler, oyuncak amplinin değişik sesler çıkarmasına neden olmuştur. Ghazala böyle bir elektronik devreden çıkan seslerin kontrol edilebileceğini düşünerek ilk deneysel enstrümanını tasarlar. Ghazala”nın ekonomik koşullarının sınırlı olması, deneylerinde ucuz ve kolay bulunur elektronik devreler ve aletlerle çalışmasına neden olmuş dolayısıyla da düşük voltlarla çalışan kendine özgü müzik enstrümanları geliştirmesine yardım etmiştir. 3-9 arasında çalışan düşük voltlu devreler, “kısa devre””nin yaratabileceği tehlikeleri de önlemiştir.
 

 

 

Ghazala”nın Circuit-bend devrelerinin en önemli özelliği, üretilecek sesin önceden bilinmesinin neredeyse imkansız oluşudur. Aynı özelliklerdeki devreler bile değişik şekillerde kısa devre yapıldıklarında farklı sesler üreteceğinden, bu tür enstrümanların standart şekilde ses veren seri üretimi de pek olası değildir. Ghazala, enstrümanlarının bu önceden kestirilemeyen davranışlarının yepyeni bir müzik biçimi oluşturduğunu ve müzik yaratma sürecinin de bu nedenle kökten değiştiğini vurgular.
 
 

Ghazala”ya göre kontrolü zor olan enstrümanlarıyla diğer geleneksel müzik enstrümanları arasında sanat bakımından bir fark yoktur. Duygusal olan ve bir şekilde ses çıkaran her türlü enstrüman diğer enstrümanlarla aynı öneme ve yere sahiptir.
 

Ses üreten elektronik bir devreyi “bend” etmenin en basit yolu elektronik devre elemanlarını alttan metal parçaları veya telle kısa devre yapmaktır. Devrede yer alan değişik noktaları birbiriyle kısa devre yaptırıp çıkan seslerden en uygununu bulup bu noktalar arasına devre açma kapama anahtarı ve potansiyometre gibi parçalar yerleştirilerek sesin istenildiği zaman üretilmesi ve sesin tonunun kontrol edilmesi sağlanabilir. Aynı şekilde iki nokta arasına konabilecek kapasitör sesin tonunu değiştirebilir. Işık sensörlü direnç de tamamen ortamdaki ışıktan etkilenerek enstrümanın ses tonunun değişmesine yardımcı olabilir. Ghazala, enstrümanlarından bazılarında nem sensörü yardımıyla, insan nefesini kullanarak müziği kontrol etmeyi de denemiştir. Bazı enstrümanlarında da doğrudan el temasıyla insan vücudunun değişken direncinden yararlanarak farklı etkiler elde etmiştir. Hatta bu tür enstrümanları çalan kişilere dokunan diğer kişilerin bile üretilen sesin biçiminde etkisi bulunmaktadır. Görüldüğü gibi enstrümanı kontrol edebilecek sistemler oldukça fazla ve yaratıcılığa açıktır.

Ghazala enstrümanlarında en çok ışık algılayıcılarını kullanır. Enstrümandan ses üretmek ve sesi kontrol etmek için çalan kişinin elinin yarattığı gölgeden veya ışıktan yararlanır. Ghazala enstrümanlarında sıkça oyuncak orgların, game-watch benzeri pille çalışan elektronik oyuncakların ses devrelerini, nadiren de kendi geliştirdiği elektronik devreleri kullanır. Ghazala çoğunluğunda circuit bend yöntemini kullandığı 400’e yakın değişik enstrüman tasarlayıp üretmiştir.

 

 

  Foton Klarneti
Foton klarneti, iki ışık sensörüyle (gözüyle) kontrol edilir, Theremin benzeri bir ses üretir ve Ghazala”nın en ünlü enstrümanlarından biridir. Ghazala, enstrümanın ışık sensörlerini göz şeklinde tasarlamış ve oldukça değişik bir görüntüye sahip kendine özgü bir enstrüman yaratmıştır. Sensörler enstrümana iki ayrı kabloyla dışarıdan bağlıdır, böylece müzisyen ellerini sesnsörler üstünde rahatça hareket ettirebilir. Theremin’de olduğu gibi çalan kişi ellerini enstrümana dokunmadan ışık sensörlerinin üstünde hareket ettirerek müzik üretir. Müzisyen, bir elinin sensörlerin üstüne düşen gölgesi yardımıyla sesin notasını belirler ve diğer elinin gölgesiyle de sesin titreşmesini kontrol eder.
 
Işık sensörlerini değişik şekillerde gölgeleyerek veya üstlerine ışık vurmasına izin vererek enstrümandan çok değişik sesler üretmek mümkündür. Foton klarneti tamamen sensörlerin üstüne düşen ışık miktarıyla kontrol edilen bir enstrüman olup Theremin”de olduğu gibi müzisyenin vücuduyla oluşan manyetik alandaki değişikliklerle çalışmaz. Tecrübeli bir müzisyen enstrüman üstünde gayet iyi bir kontrol kurabilir. Günümüzde kullanılan modern Foton klarnetinde, altın kaplama bir amplifikatör çıkışı, sesin değişik notalara gittikten sonra en son döndüğü notayı belirleyen range kontrol ayarı, ses şeklini gösteren ledler, filtreleme için kullanılan odaklama ayarı ve üstüne yerleştirilmiş bir referans hoparlörü bulunmaktadır. Enstrümanın üstünde yer alan ses ve flange kontrolleri de yine gölgeleme tekniğiyle kontrol edilir. Enstrümana standart olarak “reverb” efekti eklenir.

Bazı foton klarnetlerinde üçüncü bir göz daha bulunur. Bu göz enstrümanın çalışıp çalışmadığını gösterir ayrıca enstrüman çalışırken üretilen sesin yoğunluğuna bağlı olarak yanıp sönen veya sürekli yanan kırmızı bir renkle görsel bir etki de yaratılır.

 

 

Vox Insecta
Ghazala”nın eski bir stenograf içine yerleştirdiği tamamen kendi tasarımı olan böcek seslerine benzer sesler çıkaran bir synthesizer’dır. Ghazala bu enstrümanı için diğer enstrümanlardakinin aksine var olan bir elektronik devreyi değil kendi geliştirdiği özel bir elektronik devreyi kullanmıştır.

Incantor
Temelde insan sesi üreten bir synthesizer’dır. Rastlantısal müzik dizileri, kelimeler ve değişik ses efektleri üreten enstrüman yine ışık sensörleri aracılığıyla veya direk enstrümana temas ederek çalınır. Enstrümanın üstünde ayrıca ses uzatma, loop, sıfırlama ve hoparlör anahtarları bulunur.
 

Trigon Incantor (trigon: Eski yunanda üçgen şeklindeki telli saz)

çalışma şekli Incantor”un aynısı olup, Touch&Tell oyuncağının oldukça değiştirilmiş ve sprey boyayla boyanmış halidir. Enstrümanın üstünde 3 büyük çelik bilye bulunur. Enstrümanın ses üretmesi için basınca duyarlı olan çalma sahasının üstünde devamlı bir basınç uygulanması gerekir. Rastlantısal ve değişken müzik üretimi için gerekli olan basıncı sağlamak için enstrümanı çalan kişi çelik bilyeleri iter veya istediği noktalarda bilyelerin üstüne bastırır. Böylelikle enstrüman vibratolu ritmik bir ses üretmeye başlar. Bilyeyi değişik yönlere iterek değişik ses dizileri elde etmek de mümkün olur. çalma sahası iki boyutlu olduğundan bilyelerin hangi noktalarda nasıl ses üreteceği tecrübeyle önceden kestirilebilir.

 

 

Video Octavox
Televizyon ekranına bağlı çok kanallı bir enstrümandır. Her kanal ışık sensörleri yardımıyla değişik yaylı bir çalgıyı simüle eden osilatör sesi üretir. Televizyon ekranının değişik noktalarına yerleştirilen ışık sensörleri ekrandaki görüntü değiştikçe farklı sesler üretirler ve böylece ekrandaki her görüntünün kendine özgü bir melodisi oluşur.
 

Karanlık bir sahnede dans edenlerin ellerinde yansıtıcı aynalar tuttuğunu ve bu görüntünün bir video kamerayla televizyon ekranına aktarıldığını düşünürsek, ekrana yerleştirilmiş video octavox’un sensörleri dans edenlerin hareketlerine uygun sesler üretecektir. Dans edenler kendilerinin hangi sesi ürettiğini bildiklerinde ve sahne ışıkları da önceden planlanan yerlerde yakılıp söndürüldüğünde daha kolay ve anlamlı müzikler yapmak mümkün hale gelir.
 

Morphium
Hayvan ve makine sesi çıkaran synth çok duyarlı el temasıyla kontrol edilir. çalan kişinin vücudundan geçen elektrik akıma bağlı olarak enstrümandan alınan sesler de çok değişik olabilir. Reverb, ses pedalı ve ekolayzır ile çalındığında solo bir enstrüman olarak kullanılabilir. Enstrümanın üstünde 4 adet büyük metal temas levhası, 8 adet hayvan sesi ve 4 adet tren sesi seçimine yarayan anahtar ve bir adet amplifikatör çıkışı bulunur.

Ghazala”nın deneysel müzik enstrümanları veya başka bir deyimle ses heykelleri Tom Waits, Peter Gabriel, King Crimson, Faust ve Blur gibi ünlü birçok müzisyen ve grup için yapılmıştır. Kontrolü zor, “garip” sesler üreten bu enstrümanlar hem underground dünyanın hem de ABC, The Discovery Channel, MTV, The Newyork Times, The Washington Post, Bilboard ve The Smithsonian gibi popüler medyanın da dikkatini çekmiş ve enstrümanlar hakkında programlar ve yazılar yayınlanmıştır. Ghazala”nın pek çok eseri, daha şimdiden NewYork Museum of Modern Art”da yerini almıştır.
 

Ghazala”nın ses üzerine yaptığı deneysel çalışmaların yanında, fotoğrafçılıkla ilgili olarak da geliştirdiği pek çok deneysel yöntem ve teknik bulunur. ‹ki ve üç boyutlu animasyonlar, ev yapımı fotoğraf filtreleri ve değiştirilmiş fotoğraf filmleri kullanarak fotoğraf çekmek, manyetik heykeller, robotlar, uçurtma ve balon tasarımları ve piroteknik sanat ilgilendiği diğer konulardandır. Son 30 yılda Ghazala birçok deneysel müzik eserine imza atmıştır.
 

Ghazala”nın diğer enstrümanlarının fotoğraflarını görmek ve seslerini dinlemek için www.sesteknolojileri.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here