Ana sayfa Donanım Orkestrasyonda İlk Adımlar

Orkestrasyonda İlk Adımlar

194
0

21 senedir piyano çalan, 14 senedir MIDI yazılımlarıyla uğraşan değerli piyano eğitmeni ve aranjör Seyhan Canyakan, bu sayıdan itibaren sizlerle MIDI orkestrasyon konusunda bilgilerini paylaşacak.  

Merhaba, bu aydan itibaren bu köşede MIDI orkestrasyon konusunu A”dan Z”ye inceleyeceğiz. öncelikle senfonik orkestrasyonların Cubase ve Sibelius programlarının içerisinde nasıl işlendiğine göz atacak, ileriki dönemlerde pop ve rock orkestrasyona ve  elekronik müzik düzenlemelerin nasıl yapılacağına değineceğiz

Teknolojik anlamda her alanda gelişmelerin olduğu günümüzde müzik teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, zaman zaman teknolojik gelişmelerin tam ortasında kalan bizleri dahi şaşırtabiliyor.  Bundan 20-25 yıl önce elektronik müziğin kullanımının yaygın olmamasından dolayı akustik müziğe verilen önem çok farklıydı tabii ki… Ama günümüzde elektronik müziğin, akustik müziğin tahtını kimi zaman yerinden oynatabildiği; hatta akustik müziğin yerine elektronik müziğin tahta geçip oturduğu anlar da oluyor. Zaman geçtikçe bir çok prodüksiyon içerisinde buna şahit oluyoruz. Kayıtlarda, akustik enstrümanların yerine, tamamen gerçekçiliğe yakın ses örneklerine sahip elektronik enstrümanların kullanıldığını görebiliyoruz. Bu, günümüzde o kadar  çoğalmış durumdaki; zaman zaman bizler bile dinlediğimiz enstrümanın gerçek mi yoksa sanal mı olduğunu karıştırabiliyoruz. Kuru kuruya dinlediğiniz bir sanal enstrüman örneğinin sound”unu (Vsti: Virtual Studio Technology Instrument) ilk başta gerçekliğe çok yaklaşmış olarak bulamayabiliriz. Fakat çeşitli editing, mixing ve efekt işlemlerinin ardından tekrar dinlediğimizde gerçekçi sound”a mümkün olduğu kadar yaklaşmış olduğunu fark edebiliriz. Günümüzde o kadar çok Vsti enstrümanı örnekleri üretiliyor ki; bunlar bazı durumlar hariç çalan ve dinleyen kişiye gerçeğiymiş hissi veriyor. Bugün bu duruma gelen müzikteki teknolojik gelişmelerin en can alıcı döneminin MIDI mimarisinin keşfedilmesi olduğu su götürmez bir gerçektir.

MIDI kelime olarak “Musical Instrument Digital Interface” kelimelerinin baş harflerinin kısaltmasıdır. Seksenli yıllarda oluşturulmuş elektronik enstrümanların birbirleriyle iletişim kurması ve senkronizasyonunu sağlayan bir bilgisayar protokolüdür. Enstrümanların birbirleriyle anlaşmasını sağlayan bir arabirimdir. Klavye üzerinde bastığımız her nota, tını,  volume seviyelerini sayısal verilere çevirerek bir diğer elektronik enstrümana iletmemizi sağlar.  

Orkestrasyon ise, müzik sanatının en önemli, en çetrefilli, en beceri gerektiren dallarından biridir. Orkestrasyon yapacak kişi orkestradaki kendine özgü ses rengi, ses tınısı, ses aralığı olan her enstrümanı tanıyan, bu enstrümanların düzenlenme ve çalım şekillerini, enstrüman karakterlerine uygun melodiler üretmesini bilen kişi olmalıdır.  Aynı zamanda orkestrasyon çok zaman tüketir ve sabır gerektirir. Onca enstrüman için farklı melodi kalıpları, motifler üretmek ve bu enstrümanların bir araya gelmelerini sağlamak, armonizesini gerçekleştirmek gerçekten meşakkatli bir iştir. Ayrıca, orkestrasyon yapan besteci, özellikle yaptığı düzenlemeyi notaya alırken çalan kişilere rehberlik etmeli, nerde ve nasıl nüans yapmaları gerektiğini, hangi tempo değerleri içerisinde çalmaları ve nasıl telaffuz etmeleri (Articulations) gerektiği konularında bilgi verici olmalıdır. Buraya kadar yazdıklarımın ardından isterseniz bir üst seviyeye geçmeden önce yazı dizisi hakkında fazla detaya girmeden bilgiler verelim. öncelikle bu sayıda MIDI orkestrasyonun küçük çaplı tanımlamalarıyla başladık. Ardından her yazı dizisi içinde Cubase yazılımını kullanarak sanal enstrüman (VSTi) örnekleriyle birlikte orkestrasyon örneklerini uygulamaya koyacağız. Kısa kısa orkestra elemanlarının teknik özellikleri, kayıt ve mix aşamaları, hangi enstrümanın hangi sanal enstrüman ses bankasında bulunduğu ve bu ses bankalarının sampler içerisinde kullanım şekilleri üzerinde duracağız Enstrüman çalım tekniklerinden tutun kısa kısa  armonize etme şekillerine kadar MIDI orkestrasyon dünyasında uzun bir gezintiye çıkacağız. Göz önünde bulundurmamız ve unutmamamız gereken en önemli konu: MIDI, elektronik bir arayüz (interface) ve temelinde 0 ve 1 rakamlarından oluşan dijital bir formattır. Orkestrasyonun temelinde ise insan ve organik elementler vardır. 

MIDI orkestrasyon ile uğraşan kişi neler bilmeli ?

Orkestral sound”u en iyi anlamanın yolu bol bol Senfonik Orkestra konserlerine gidip canlı orkestranın performansının gözlenmesidir. Eğer canlı bir konser izleme şansınız yoksa ilk yapılacak iş, bir müzik markete gitmek ve bol sayıda klasik müzik albümü edinmektir. öncelikle neyi taklit edeceğinizi iyi bilmelisiniz. Başarılı bir kompozitör olmak için; kompozisyon, armoni ve form bilgisi, enstrüman bilgisi konularına iyice hakim olunmalı, iyi bir duyuma sahip olmalı ve en önemli konu ise iyi bir enstrümanist olunmalıdır.  

Orkestrasyonu yapan kişi eserlerini öncelikle kendisi seslendirmelidir. Bu durum ona büyük avantaj sağlayacaktır. MIDI orkestrasyonla uğraşan kişi enstrüman ses aralıkları, tınısı, tonal karakterleri v.b. teorik bilgilere sahip olmasının yanında iyi bir bilgisayar kullanıcısı olmalı, spectrum bilgisine sahip, MIDI mimarisini ve işlemesini iyi bilen, kayıt teknikleri, efekt işleme, sample işleme gibi konulara hakim olan bir müzisyen olmalıdır.

Peki orkestrasyonda yazdığınız eserin teorik yazımlarının bitiminde hangi ses bankalarını kullanacaksınız?

Ses Bankaları
Yazdığınız eserdeki artikülasyonları (ifade şekillerini) hangi sanal enstrümanı kullanarak gerçekleştireceksiniz? Bunun yanında panlama, volume dengelerini nasıl oluşturacaksınız ? Enstrümanların balans dengelerinin mükemmele yakın derecede olması için neler yapmalısınız? Bu sorulara verdiğiniz doğru cevaplar sizi gerçekçi sound”lar elde etmenize bir o kadar daha yaklaştıracaktır.

Bir diğer husus atmosfer özellikleridir. Gerçekçiliği yakalayabilmeniz için atmosfer, reverberation (yankılanma), oda biçimi ve sesin farklı mekanlar içinde nasıl değişikliğe uğradığı  gibi hususları göz önünde bulundurulmalı, sanal enstrümanlarınızın kullanımını ona göre şekillendirmelisiniz. Her mekana göre farklı benzetim efekt kullanımları gerçekleştirmelisiniz. Koskoca bir konser salonundaki orkestranın sound”unu taklit ederken kullandığınız reverb efektiyle orta ölçekli bir salondaki orkestranın taklit edilmesi sırasında kullandığınız reverb efekt kullanımları farklı olmalıdır. Ayrıca kompozisyon ve çalış biçimlerine göre bu efekt kullanımları değişikliğe uğramalıdır.

Nasıl Bir DAW ?

Beş altı yıl öncesine kadar bilgisayar destekli recording, editing yapabilen yazılım ve donanımlara sequencer  denilirdi. Günümüzde ise bu kelimenin yerini DAW almış durumda. Her iki kelime de yaklaşık olarak aynı anlama gelmektedir. DAW”ın kapsamı içerisinde dijital ses üretirken kullandığınız bilgisayar sisteminiz, ses ve kayıt arabiriminiz, kayıt, editing, playback, mixing, mastering yapılmasına imkan veren programlarınız bulunur.  Kısaca dijital ses üretmek için kullandığınız tüm donanım ve yazılımlarınız diyebiliriz.

DAW için Kullanılacak Bilgisayarın özellikleri :

Midi orkestrasyonda kullanılacak DAW için öncelikle matematiksel işlemlerde yeterince hızlı çalışabilecek bir bilgisayar kullanmalısınız. öncelikle işlemcinin Cache belleğinin olabildiğince büyük olmasına dikkat ediniz. özellikle wave formatlı dosyalarla uğraşırken bu cache belleğin büyüklüğü işinizi kolaylaştıracaktır.  PC kullananlar Xp yüklü PC”lerde Xp”nin 3 Gb”den fazlasını desteklememesi nedeniyle 3 Gb RAM olanağıyla yetinmeli, Vista kullananlar içinse mümkün olan en fazla RAM ile bilgisayarınızı donatmalısınız. İşlemci ve RAM”in ardından Hdd”nizin Rpm değeri çok önemlidir. özellikle bir Vsti”nin (Sanal enstrümanın) ses bankasını yükleme girişiminde bulunduğunuzda o sesin sampler”a kısa sürede yüklenme zamanı Hdd Rpm sayısıyla çok alakalıdır. 5400 Rpm”li bir hdd”de kullanacağınız ses, sampler”a daha uzun sürede, 7200 Rpm”li bir hdd de ise daha kısa sürede yüklenecektir. Aynı zamanda enstrümanın çalımı sırasında oluşacak hataları en aza indirecektir. 

özellikle Senfonik sanal enstrümanlar hdd”de çok yer kaplamaktadır. Sampler çoğu zaman herhangi bir sesin yüklenme ve kullanılma işlemi sırasında Ram”den ve Hdd”den çok fazla yer çalmaktadır. Bu gibi nedenlerden dolayı benim size tavsiyem en az 1Tb 7200 Rpm bir hdd elde etmeniz. Ekran kartı seçimini çok detaya girmeden yapabilirsiniz. Ses kartınızı seçerken ise dikkat etmeniz gereken özellikle harici olarak müzik prodüksiyonlarında kullanılmak üzere üretilen profesyonel ses kartlarından biri olmasına dikkat etmenizdir. Analog I/O 24-bit 96 kHz Harici Firewire özellikli bir ses kartı tercihimdir.

 

  Yazılım Tercihleri :
İlk olarak bu işte kullanabileceğiniz bir çok yazılım olduğunu bilmelisiniz. (Cubase, Sonar, Nuendo, Logic, Reason, Abletin Live v.b.)  Sizin en rahat kullanabildiğiniz program sizin için en iyi DAW yazılımıdır. Ben yıllardan beri Cubase kullandığım için özellikle anlatımlarımı bu program üzerinde göstereceğim. Notasyon programı olarak da Finale ve Sibelius”dan birini seçmelisiniz. Ben anlatımlarımda Sibelius 5 kullanmayı tercih ediyorum. Sampler olarak bu yazı dizisi içerisinde ağırlıklı Kontakt 2 ve Kontakt 3, bunun yanında Halion 3 Sampler”larını kullanacağım. Yazı dizisi boyunca bazı kelimeleri İngilizce”de nasıl kullanılıyorsa o şekilde kullandığıma şahit olacaksınız. Bunun nedeni, kullanacağınız Vsti enstrüman ve yazılımların İngilizce olması… O kelimelerin Türkçesinin kullanımı karışıklığa yol açabileceği için böyle bir uygulamayı seçme yoluna gidiyorum. örnek: örnekleyici yerine Sampler…

Cubase”de bir MIDI Orkestrasyon Projesi

önce File Menüsünden – New Project”e tıklayın. çıkan pencerede default seçeneğini seçin ve Ok seçeneğine tıklayın. Bu safhada Cubase size recording (kayıt )işlemi sırasında dosyaları nereye kaydetmek isteyeceğinizi soracak. Herhangi bir klasör belirleyin ve Ok seçeneğine tıklayın.
öncelikle kendinize her enstrüman grubu için farklı Cubase şablonları yaratmalısınız. Gelin bunu nasıl yapabileceğimizi görelim. Sırasıyla şu işlemleri yapın :  Project – Add Track – Group Channel – Ok. Evet bir grup kanalı yaratmış oldunuz. Kanalın ismini yazılı bölgenin üstüne çift tıklayarak değiştirin ve “Woodwinds ( Tahta üflemeliler)” yazın. Ardından bu işlemi 4 kez daha tekrarlayıp sırasıyla Brass ( Bakır üflemeliler), Percussion ( Perkisyon), Strings (Yaylılar), Piyano-Arp grup kanallarını yaratın.  

Yukarıda anlattığım konunun ilgili video örneğini http://www.box.net/shared/5ipjges2ym linkinden indirebilirsiniz. Bu sayıda Midi Orkestrasyon dünyasına ilk adımımızı attık.   önümüzdeki sayı önce Senfonik orkestraların tarihsel sürecini, ardından  Yaylı Enstruman Grubu”nu (Strings ) inceleyeceğiz. Senfonik Orkestra kütüphanelerinden EastWest Quantum Leap Symphonic Orchestra Vsti”yi tanıyacağız ve Cubase”de bir MIDI orkestrasyon projesine başlama konumuza kaldığımız yerden devam edeceğiz.


     


ESET Banner_700x80 Bellatrix technotoday

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here