Ana sayfa Donanım Modülasyon Araçları

Modülasyon Araçları

0

Ses sinyaline akış yolu boyunca uygulanan modülasyon işlemlerine göz atıyoruz…
 

Synthesizer”larda ses üretim zincirinin son halkası olan amplifikatörlere kısaca değinmiş ve filtre ile etkileşiminden bahsetmiştik. Synthesizer”ların karmaşıklık düzeyi ne olursa olsun, yaklaşık olarak benzer bir sinyal akış şemasına sahip olduğunu ve osilatörlerden başlayarak üretilen ham sinyallerin filtrelenerek genlik şekillendirmesine tabi tutulduğunu ifade etmiştik.
 
modülasyon araçları
 
Ses sinyaline akış yolu boyunca uygulanan modülasyon işlemleri ile ilgili genel bir çerçeve çizeceğiz. Modülasyon işlemi, genel olarak, ana sinyal akış hattı üzerinde sinyalin işleme tabi tutulduğu modüllerin belirli parametrelerine kontrol sinyali göndermek şeklinde gerçekleşir. örneğin, osilatörlerden birisi bir diğeri ile Ring Modülasyonu işlemine tabi tutulurken, filtrenin kesme frekansı parametresine uygulanan modülasyon sinyali ile de sesin harmonik içeriği dolaylı olarak kontrol edilebilir. Ayrıca, kontrol sinyallerinin kendilerini de kontrol eden perde eğme tekeri (pitch bend wheel), modülasyon tekeri, ribbon kontrolörü, MIDI kontrol sinyalleri ya da muhtelif potansiyometreler gibi araçlar bulunur. Aşağıda görülen Şekil-1″de ana sinyal hattı ve modülasyon sinyal girişleri genel haliyle şematize edilmiştir. Bknz Şekil 1

 

Modülasyon sinyallerinin sayı ve çeşitliliği ile birlikte ne kadar sayıda hedef parametreye irtibatlandırılabileceği, synthesizer”ların gelişmişlik seviyesinin ana ölçütlerinden birisi olmanın yanında, ses karakteristiği kadar da önem atfedilen özelliklerden bir tanesidir. Müzikal uygulamalar dışında genel ses tasarımı ihtiyaçları için modülasyon özellikleri gelişmiş synthesizer”lar doğal olarak daha fazla tercih edilmektedir. Geçmişten günümüze, donanım ve yazılım türü olmak üzere, modülasyon özellikleri son derece gelişmiş synthesizer”lara; tüm modüler synthesizer”lar, Oberheim Matrix-12, Alesis A6 Andromeda, Waldorf Q, Access Virus TI, Nord Modular G2, Reaktor, Tassman, SynthMaster ve CS80V gibi örnekler vermek mümkündür.
 
synthesizer
 
üretilen ses sinyallerinin zaman içerisinde frekans, genlik ve uzaysal (pan pozisyonu) özellikleri müzikal nüanslar çerçevesinde değiştiği için, modülasyon araçları da aynı özelliklere yönelik kontrol sinyallerini tetiklemek veya zaman içinde değiştirmekle görevlidirler. örneğin, klasik modülasyon araçları dışında değerlendirilen klavye, bizzat osilatör frekansını tuşa bağlı olarak modüle eden ve istenen melodi/akoru üreten dolaylı bir modülasyon aracıdır. Bu örnekte, basılan bir tuş modülasyon sinyalini tetikleyen bir araç, basılan tuşun perde değerini okuyan sensör ise modülasyon sinyalini üreten kaynaktır. Hedeflenen parametre ise osilatörlerin kaba frekans (coarse frequency) adı verilen parametresidir. Eğer synthesizer klavyesi basma hızına hassas (velocity sensitive) özelliğe sahip ise ve basma hızı gürültü sinyali üreten bir osilatörün çıkış seviyesini kontrol ederek diğer bir osilatörün ince frekansına (fine frequency) yönlendirilebiliyorsa, bu durumda her farklı tuşta elde edilen farklı nota perdesi ile birlikte tuşa basma hızı ile doğru orantılı olarak osilatör perdesinde, eski analoglara benzer şekilde, rastgele küçük salınımlar elde edilecektir. Bu uygulama, farklı iki kaynağın aynı hedefi toplam etkisi yaratacak şekilde modüle etmesi olarak değerlendirilebilir. Benzer şekilde, tuşa basma hızı filtre kesme frekansını belirleyecek şekilde ayarlanırken, kesme frekansı da örneğin reverb efektinin send miktarını negatif yönde etkileyecek şekilde ayarlanabilir. Bu şekilde, synthesizer mimarisi izin verdiği sürece, birden fazla modülasyon işlemini zincirleme olarak kullanmak olasıdır.

Modülasyon işlemi ile ilgili seçenekler arttıkça her bir modülasyon sürecinin ne şekilde yürütüleceğini kestirebilmek ve kontrol edebilmek zorlaşacaktır. Bu nedenle, modülasyon matrisi adı verilen sanal matris yapısı herhangi bir sesin hangi modülasyon araçları vasıtasıyla kaynak ve hedefleri birleştirdiğini görselleştirmek bakımından oldukça faydalıdır. Şekil-2″de SynthMaster içerisinde yer alan modülasyon matrisi yapısı görülmektedir. Bknz Şekil 2

 

Modülasyon matrisi içerisinde yer alan S (Source, Kaynak) ve T (Target, Hedef) seçenekleri esasen iki boyutlu bir matrisin satır ve sütunları gibi düşünülebilir. Modern synthesizer”ların hemen hepsinde modülasyon matrisi satır ve sütununu menüler veya kontrol elemanları vasıtasıyla istenildiği şekilde kullanmak mümkündür. Bunun anlamı, kaynak ve hedefler arasında istenen eşleşme yapılabilmesi ve herhangi bir sabit bağlantı (hard-wired routing) mecburiyeti bulunmamasıdır. Şeklin sağında görülen modülasyon miktarı ayarları kaynak ile hedef arasında gerçekleşen modülasyon işleminin derinliğini veya şiddetini ayarlamakta kullanılmaktadır. Ayar düğmelerinde saat 12 yönü sıfır modülasyon seviyesini ifade ederken, sol taraf offset değerine göre negatif modülasyon şiddetini, sağ taraf ise poizitif modülasyon şiddetini işaret etmektedir. x/+ ile gösterilen seçenekler ise modülatör sinyalinin hedef ile çarpılacağını mı yoksa toplanacağını mı belirlemekte kullanılmaktadır. Modülasyon işlemi ile ilgili temel matematik detaylara önümüzdeki sayıda değineceğimiz için şimdilik genel hususları irdeleyeceğiz.
 
modülasyon
 
Modülasyon işlemi için kullanılan sinyal, LFO gibi periyodik veya zarf gibi periyodik olmayan bir yapıda olabilir. Her iki durumda da, modülasyon sinyali Şekil-3″de görülen temel özellikleri ile karakterize edilebilir. Şekil 3

 

Şekilde de görüldüğü üzere, modüle edilecek her parametre modülasyon öncesinde belli bir başlangıç değerine sahiptir. örneğin, amplifikatör zarfının iniş (decay) zamanı modüle edilecek bir parametre ise, öncelikle synthesizer üzerinde bulunan genel zarf ayarları ile iniş parametresi de diğer tüm zarf safhaları gibi belli bir değere ayarlanmalıdır. Şekil-3″de görülen grafik pozitif modülasyon senaryosuna göre çizilmiştir, bu durumda offset olarak belirlenen zarf iniş değeri aynı zamanda asgari modülasyon değerine de eşittir. Asgari ve azami modülasyon değerleri synthesizer”lar üzerinde bulunan ilgili kontrol araçları ile belirlenebilir. Son dönemde yaygınlaşan MIDI Controller araçlarında modülasyon için kullanılması planlanan bir sürgü, düğme veya expression pedalı türü kontrol aracı elle veya ayak ile hareket ettirilerek MIDI Learn fonksiyonu yardımıyla alt ve üst parametre sınırlarını belirlemekte kullanılabilir. Her synthesizer”ın modülasyon araçlarını kontrol şekli teoride benzerlikler gösterse de, uygulamada değişiklikler gösterebilmektedir. Bu bakımdan, kullanım kılavuzlarının detaylı olarak incelenmesi modülasyon potansiyelinden azami faydayı sağlayabilmek bakımından tavsiye edilebilecek bir husustur.
 
ring modülasyon
 
Yukarıda verilen modülasyon matrisi örneği, sağladığı büyük esneklikler yanında, günlük uygulamalar için her zaman pratik olmayabilir. Bu bakımdan, esnek modülasyon rotaları yanında genellikle sabit modülasyon bağlantıları da bulunur. örneğin, sadece osilatör veya sadece filtrenin modülasyonu için kullanılacak bir zarf sinyali kaynağı, modülasyon matrisine başvurulmaksızın, kendine ayrılmış sabit kontroller ile daha pratik erişim imkanı sağlayabilir.

Şekilde-4″de Osilatör-1 çıkışına Mod-1 adlı modülatörün bağlanışı ve ilgili modülasyon dalga şeklinin seçimi görülmektedir.Bknz Şekil 4

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here