Ana sayfa Donanım Mac amatör astronomların yanında

Mac amatör astronomların yanında

153
0

Eğer astronomiye ilgi duyuyorsanız, Mac”inizi kullanarak imkanlarınızı genişletmek ve daha fazla bilgiye ulaşmak o kadar zor değil.

İnsanlar binlerce yıl boyunca “nereden geldik” sorusuna cevap aramak için gökyüzünü gözlemleyip yıldızların ve gök cisimlerinin hareketlerini izlediler. Hiçbir gözlem aletine sahip olmayan insanlar, tüm bu yıldızların, ayın ve güneşin insanları izleyen tanrıların görüntüleri olduğunu düşünüp onlara tanrısallık eklediler. Yeryüzünü saran uzaya gökkubbe adını takıp yıldızları bu kubbe üzerinde dünyayı izleyen tanrılar olarak düşündüler. Aya ve güneşe kutsallık yükleyip onlara tapındılar, adaklar sundular.

Yıldızların hareketlerininin insanlar üzerinde etkileri olduğunu düşünerek burçlar oluşturdular. Her burcun insanlar ve yeryüzü üzerinde farklı etkileri olduğu inancıyla gelecek tahminlerine giriştiler. Kendilerine dünyayı merkez aldılar ve onu gökkubbenin yani evrenin merkezine yerleştirdiler. Daha akıllı olanlar, ay ve güneş tutulmalarının zamanlarını “matematik” yoluyla hesaplayıp bu tarihlerde dinsel törenler düzenleyerek onlara mucizeler gösterdiler. Bu mucizeler yoluyla insanların inançlarını kullanarak onları yönlendirdiler.

 

Bu şekilde binlerce yıl geçti…
Bir gün, bundan yaklaşık 500 yıl önce gökyüzüne baktığında “neden güneş tutuluyor” diye sormayı bırakıp “nasıl güneş tutuluyor” sorusunu sormaya başlayan birkaç bilim adamının, insanlığın binlerce yıllık gelişimini ve düşünme şeklini kökten değiştireceğinden haberi var mıydı bilmiyorum.
Galileo, Kepler, Kopernik gibi bilim adamları gökyüzünü “nasıl oluyor” diye sorgularken; evrenin merkezinde olmadığımızı, güneşin etrafında dönen gezegenlerden biri olduğumuzu keşfettiler. Ve inançlarını sorgulamayı kabul etmeyen bağnaz bir topluma ve bu toplumu yönlendiren din adamlarının tehditlerine kulak asmadan eserler yazdılar ve bu eserlerini diğer bilim adamlarına sundular.

Dünyanın o kadar da özel bir konumda olmadığı gerçeği inanç çevreleri tarafından uzun yıllar boyunca reddedildi. Fakat, bilimsel gerçeklerden kaçabilmek mümkün değildi. ‹nsanlar yavaş yavaş bu bilimsel gerçekler ışığından din adamlarının kendilerine dayattığı hayatı sorgulamaya, “neden” yerine “nasıl” demeye başladılar. Dünyanın yuvarlaklığı kanıtlandı, kütleçekim yasaları keşfedilerek yıldızların, ayın ve güneşin hareketleri açıklığa kavuşturuldu. Bilimin doğanın işleyişini anlamalarına yardımcı olduğunu gören pek çok insan araştırmaya başladı. Her gün yeni bir bilimsel gerçek keşfedildi, teknoloji gelişti, daha eşit ve daha insanca bir hayat isteği çok daha yüksek sesle dile getirilmeye başlandı. Ve bu günlere kadar geldik.

Eğer bugün bilgisayar karşısında bu yazıyı hazırlayabiliyorsam ve siz elinizdeki dergiden beni okuyabiliyorsanız, geçmişte kendilerine dayatılanı kabul etmeyip araştıran ve onun öyle olmadığını keşfedip öğrendiklerini başkalarıyla paylaşmaya çalışan bilim adamları sayesinde.
Evet, Galileo Jupiter”in aylarını incelerken aslında bugünkü bilimsel düşüncenin de önünü açıyordu.
•••
Astronomi, temel bilimlerin ilk sırada geleni olarak kabul edilebilir. çünkü gökyüzü, olağanüstü güzelliği ve gizemi ile ilkel insandan günümüz insanına kadar herkesin dikkatini çekmiştir.

Gökyüzünün çok geniş, incelenecek obje sayısının neredeyse sınırsız olması yüzünden, astronomi bilimi amatör astronomlara oldukça fazla ihtiyaç duyar. çoğu bilim dalı, gerek karmaşıklığı, gerekse maddi külfeti dolayısıyla hiçbir zaman astronomi kadar amatörlere açık olmadığı gibi, amatörlerin bu kadar büyük katkıda bulunduğu başka bir bilim dalı da yoktur.

 

Bu yüzden olsa gerek, amatör astronomların kurduğu çok sayıda amatör astronomi topluluğu var. Bu topluluklar haricinde, bilgisayar ve internet teknolojisinin gelişimiyle amatör astronomlar daha rahat çalışma imkanı bulmaya başladılar.
Fakat, büyük şehirlerde yaşayanlar için amatör astronomi, gözlem yapma problemleri yüzünden oldukça zor bir uğraş haline gelmiş durumda. Buna neden olan başlıca problem ise, “Işık kirliliği” adı verilen “kirlilik” türü. Işık kirliliği, şehir ışıklarının gökyüzünde yarattığı doğal olmayan aydınlanmaya deniliyor.
Bu kirliliğin neden olduğu aydınlanma yüzünden geceleri yıldızları ve diğer gök cisimlerini görmek mümkün olmuyor. Bu kirliliğin boyutlarını görmek için yerleşim birimlerinden uzak, çevre aydınlatmasının olmadığı bir yerde gökyüzüne bakın. Gökyüzünün aslında ne kadar olağanüstü olduğunu görecek, bu kadar çok yıldız olmasına şaşıracaksınız.

 

Hatırlatması dahi tatsız olmasına rağmen, 17 Ağustos 1999 yılında deprem sonrasında gökyüzünün yıldızlarla dolu olduğunu gören halk, sonrasında ne zaman yıldızlı bir gökyüzü görse “deprem olacak” korkusuna bürünmeye başlamıştı hatırlarsınız belki. Bunun tek sebebi deprem anında elektriklerin kesilmesi sonucu ışık kirliliğinin ortadan kalkması ve yıldızların net bir şekilde görülmesi idi.
•••
Peki büyük bir şehirde yaşıyor ve gökyüzünü gözlemleyemiyorsanız astronomi ile ilgilenmeyi ve bir şekilde gözlem yapmayı nasıl sürdürebilirsiniz? özellikle astronomi ile yeni ilgilenmeye başlamışsanız gök cisimlerinin gökyüzündeki yerlerini nasıl öğreneceksiniz? 

Bunun için öncelikle bir gökyüzü simülasyon programı edinmenizi tavsiye ederim. özellikle yeni başlayanlar için yıldız haritalarını anlamak ve bu haritaları kullanarak gökyüzünde yıldızları bulmak sanıldığı kadar kolay bir iş değil. Fakat Starry Night gibi simülasyon programları bu zor işi oldukça kolaylaştırıyor. çok sayıda farklı versiyonu olan Starry Night, farklı seviyelere göre hazırlanmış programlardan oluşuyor. Bunlardan Enthusiast versiyonu, içeriği ve fiyatıyla, başlangıç için biçilmiş kaftan. Aynı zamanda siz amatör astronomi konusunda ilerledikçe, artacak gereksinimlerinizi karşılayabilecek kadar kapsamlı bir içeriğe de sahip.

 

Bir simülasyon programının yapması gerektiği gibi, Starry Night sizlere o an bulunduğunuz yerde ve saatte gökyüzünün nasıl göründüğünü canlı olarak simüle ediyor. Bu sayede gökyüzünde görebileceğiniz herhangi bir gök cisminin hangisi olduğunu kolaylıkla anlayabiliyorsunuz.
Programın veritabanında yüzbinlerce yıldız, messier nesneleri, belli başlı galaksi ve nebulalar, takım yıldızlar ve uydularıyla beraber tüm gezegenler yer alıyor.

View menüsünü kullanarak görmek istediğiniz göksel objeleri seçebiliyorsunuz. Diyelim ki, gökyüzünde Jupiter”in yerini bulmak istiyorsunuz. Bunun için View > Solar System > Planets-Moons seçeneğini işaretlemeniz halinde Jüpiter”in yanında ismini yazan bir etiket belirecek. Benzer şekilde dünya yörüngesinde bulunan uyduları da Starry Night ile takip edebiliyorsunuz. Bu uydulardan bir çoğu gözle görülemeyecek parlaklıkta olduğu için bu etiketleme sistemi sayesinde yerlerini bulmak oldukça kolaylaşıyor.
 
Takım yıldızlar hakkında bilgi almak için ise View menüsü altındaki Constellations seçeneğini kullanmak gerekiyor. Burada iki seçeneğimiz var, isterseniz takım yıldızların astronomik ya da mitolojik görünümleri seçilebiliyor.

 

üstteki kontrol barında bulunan yukarı ve aşağı yok ikonlarını kullanarak gözlem yaptığınız yüksekliği değiştirebilirsiniz. örneğin, yeryüzünden 30 bin kilometre yukarı çıkıp dünyayı merkez alan bir uzay görüntüsü eşliğinde tüm gökyüzünü gözlemleme şansınız var.
Starry Night, Default olarak zaman değişimini dünya saatine göre belirliyor. Yani programda 1 saat geçmisse, gerçek dünyada da 1 saat geçmiş oluyor. Böylelikle, gökyüzündeki yıldız ve gezegenler doğal biçimde hareket ediyor. Fakat kontrol barındaki “1x” yazan bölümdeki değeri değiştirirsek, zamanın daha hızlı ilerlemesini sağlayabiliyoruz. Bu sayede bütün gün beklemek zorunda kalmadan, belli bir doğrultudaki gökyüzünün 24 saatlik zaman diliminde nasıl değiştiğini, gökcisimlerinin hareket biçimlerini hızlandırılmış olarak görme şansına kavuşuyoruz.

Bu gökyüzü simülasyonunun en keyifli taraflarından biri de, sadece Dünya üzerindeki bir yerden değil, güneş sistemindeki herhangi bir gezegen üzerinden gözlem yapılabilmesi.

Options menüsü altında ulaşılabilen “Set View Location” bölümünü kullanarak bir gezegen yahut bunun uydusu üzerinden gerçek zamanlı gözlem yapmaya devam edilebiliyor. örneğin Mars”tan ya da Satürn”ün uydusu Titan üzerindeki bir noktadan bunu yapabilirsiniz. üstelik, “indiğiniz” gezegenin hangi noktasından gözlem yapmak istediğinizi de Location bölümündeki harita üzerinde belirleyebiliyorsunuz.
Yüzeyine daha önce insanlı uçuş yapılmış gezegen ve uyduların ufuk düzlemleri program tarafından simüle edildiği için, örneğin Mars”ta iken çevre görüntüsü de Mars”a özgü oluyor.

Gezegenler, bulutsular, yıldız kümeleri ve galaksiler program üzerinde gerçek 3 boyutlu görüntüleri ile simüle ediliyorlar. Yani, gökyüzünde bir gezegen yahut galaksi üzerine büyütme uygularsanız, gökyüzünden o anki görüldüğü biçimde göreceksiniz. Yani Venüs gezegeni eğer dünyadan o anda hilal şeklinde görülüyorsa ya da Jupiter”in büyük kırmızı lekesi hangi pozisyonda yer alıyorsa o şekilde görünecektir.
Bir yıldızı veya gezegeni sağ tıklayıp “Go There” komutunu verirseniz, o gökcismine doğru bir yolculuk yapmaya başlıyorsunuz. Yolculuk sona erdiğinde ise artık o gökcisminden güneşe doğru bakıyor olacaksınız.
 

Gökcisimlerini görmek haricinde, haklarında bilgi almak için yapılması gereken ise, basitçe sağ tıklayıp “Show Info” seçeneğini işaretlemek. Uygulamanın sol tarafındaki Info bölümünde gökcismine ait hemen hemen bütün astronomik detaylar yer alıyor.
Burada bulunan verilerin ne anlama geldiğini anlayabilmek için biraz astronomi hakkında kitap karıştırmanız gerekiyor aslında. Fakat yine de bazı temel terimlerin ne anlama geldiğini belirtmek yararlı olur diye düşünüyorum.

Constellation Name; ait olduğu takım yıldız, Distance From Sun; güneşe olan uzaklığı (ışıkyılı olarak), Radius; Güneş”e oranla yıldızın çapı, Absolute Magnitude; kadir birimiyle görünür parlaklığı, Temperature; yüzey sıcaklığı, Luminosity; Güneş”e oranla parlaklığı.
•••
Starry Night, gerçek gökyüzü simülasyonu yapan yazılımlar arasında en başarılı olanlardan biri. Daha temel düzeyde fakat yine gerçek zamanlı gökyüzü simülasyonu sunan Equinox yazılımı da gökyüzünü incelemek için ideal. Equinox”u bilgisayarınıza kurduğunuzda, gökcisimlerinin oldukça basit bir şekilde küçük noktalar halinde gösterildiğini farkedeceksiniz. Yani gerçekçilik üzerinde fazla durulmamış, sadece gökcisimlerinin o anki konumları verilmekle yetinilmiş.

 

Bunun en önemli nedeni, Equinox”un tek başına değil, bir teleskop ile birlikte çalışmak üzere dizayn edilmesi. Program, bilgisayar kontrollü bir teleskop kullanarak gerçek gökyüzü gözlemi yapmanız için tasarlanmış durumda. Yani, onu bir teleskoba bağlamadan kullanmak çok da akıl kârı değil. Teleskop ile kullanımı ise tam tembel işi. Teleskobu bilgisayarınıza bağlayıp programı çalıştırıyorsunuz. Ardından ekran üzerinde bir gökcismini seçip teleskobun otomatik olarak o yöne doğru yönelmesini sağlıyorsunuz.

Aynı zamanda teleskobun objektifine bağlı olan CCD veya Webcam”in de kontrolünü programa verdiğinizde, çok güzel yıldız fotoğrafları çekmemeniz için bir neden kalmıyor. Equinox, gökcisimlerinin doğal hareketini teleskoba aktararak pozlama sırasında objektifin gökcismini takip etmesini sağlıyor. Gökcisimlerinin yer düzlemi üzerinde (aslında dünyanın kendi çevresi etrafında dönmesidir bu) hareketlerinden dolayı, gökyüzü fotoğrafçılığı oldukça zordur. Uzun pozlamalar gerektirir fakat cisimler hareket ettiği için bu uzun pozlama sırasında netliği sağlamak mümkün olmaz. Fakat Equinox, bu soruna pratik çözüm sunan teleskop kontrol programları arasında önemli bir yere sahip.

 
•••
Fakat konu, gezegenlerin gerçekçi görüntülerinin “simülasyonu” olduğunda Seeker isimli program özellikle tavsiye edilmeyi hakediyor.
Seeker”i Starry Night”tan ayıran en belirgin özellik, 3D modellemelerin çok daha detaylı ve oldukça başarılı olması. örneğin Saturn”un yörüngesindeki astroitten bozma küçük uydular, Starry Night”ta küresel biçimde gösterilirken, Seeker üzerindeki kraterler veya eğriliklerle uydunun gerçekçi bir 3D görüntüsünü yaratıyor. Zaten programın asıl amacı da, gezegenlerin ve uydularının 3D görüntülerini vermek. 
•••
Bu ücretli yazılımlar haricinde, temel astronomik verilere ulaşabileceğiniz çok sayıda ücretsiz yazılım da Mac için geliştirilmiş.
Gökyüzü simülasyon programlarına para harcamak istemiyorsanaz, ücretsiz Stargazer”s Delight yazılımı size gerçek zamanlı bir gökyüzü görünümü sunmak için bekliyor.

Evet, çok şık ve çok havalı değil ama, kitaplarda sunulan gökyüzü haritalarının birebir aynısını üstelik çok daha fazlasıyla birlikte elde etmek için bu programı bilgisayarınıza yüklemenizde yarar var. üstelik bu tarz bir haritalama sistemine her amatör astronomun bir şekilde alışması gerekli. Stargazer”s Delight bu öğrenme sürecinde oldukça faydalı ve kapsamlı bir yardımcı olacaktır.

 
Eğer Mars”a ilgi duyuyorsanız, Mars24 isimli yazılım onu gözlemleyebilmeniz için biçilmiş kaftan.
Gezegenle ilgili birçok bilginin yanı sıra, o anki pozisyonu, yörünge düzlemi üzerindeki yerini ve görüntüsünü gerçek zamanlı olarak size sunuyor. NASA destekli bir yazılım olduğu için Mars”ın 24 saatini günlük olarak bu yazılım vasıtasıyla takip edebiliyorsunuz.

Oldukça ilginç bir yazılım olan Sun Spotter, güneş gözlemi yapmak isteyen amatör astronomlara yönelik. Güneş gözlemi, amatör astronomlar için oldukça zor olduğu kadar sağlıksız basit cihazlarla yapılan gözlem göz sağlığı için ciddi oranda zararlı.

 
Sun Spotter, güneşi gözlemleyen uydulardan ve gözlem istasyonlarından gelen anlık fotoğrafları takip edebilmenizi sağlıyor. Bu fotoğrafların çeşitli filtreler uygulanmış hallerine de program yoluyla ulaşabiliyorsunuz. Yani dilerseniz güneşin ultraviyole yahut perdelenmiş bir görüntüsünü inceleyebilir, güneş lekelerinin ve patlamalarının takibini evinizdeki bilgisardan kolaylıkla yapabilirsiniz.

Mac üzerinde amatör ya da profesyonel astronomların kullanabileceği yazılımlar bunlarla sınırlı değil elbette. Bu konuda Mac, oldukça geniş bir uygulama yelpazesine sahip. Yukarıda anlattıklarımız dışında onlarca küçük uygulama ve Widget Mac”ler üzerinde kullanılabiliyor.

Tüm bu anlattıklarım temel astronomi bilgisi olmayanlara çok fazla şey ifade etmeyebilir. O nedenle eğer astronomiye ilgi duyuyorsanız, biraz da araştırma yapmanız, gezegen ve yıldızlara ait bilimsel bilgilere ulaşıp onlara dahi iyi tanımanız gerekir. Bu konularda Türkçe kaynağa ihtiyaç duyanlar için internet üzerinde birçok işini ciddiye alan site var. örneğin “bulutsu.org” bunlar arasında amatör astronomlara yönelik en başarılı internet sitelerinden biri.

Sizlere Mac”inizi hangi alanlarda kullanabileceğinize dair az da olsa fikir verebiliyorsam ne mutlu bana. Gelecek ay tekrar görüşebilmek üzere; uzun yaşayın ve başarılı olun.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here