Ana sayfa Donanım Lazer Arpı

Lazer Arpı

0

PAN Yayıncılık’tan 1996’da “Elektrogitar” ve 1998’de “Elektrogitar Efektleri ve Amplifikatörler” adlarında iki kitabı yayınlanan Cem öcek, alışılmamış müzik enstrümanları üzerine yazdığı yazılarına Lazer Arpı ile devam ediyor.

ünlü Fransız müzisyen Jean Michel Jarre´ın konserleriyle tanıdığımız lazer arpı ilk olarak 1981´de Bernard Szajner tarafından yapılır. Bernard 30 yılı aşkın bir süredir, Amerika´daki Gratefull Dead gibi birçok ünlü rock gruplarının konserlerinde ışık gösterileriyle uğraştıktan sonra Fransa´ya gelerek değişik sanat etkinliklerinde lazer gösterileri yapmaya başlar ve daha sonra lazer arpı fikrini Denis Carnus ve Didier Badez ile birlikte hayata geçirir. Enstrüman, geleneksel arptaki teller yerine birbirine yakın olarak yerleştirilmiş lazer ışınlarının elle kesintiye uğratılmasıyla ses üretmektedir. Enstrümana lazer arpı denmesinin nedeni de geleneksel arpa olan benzerliğidir.

 

 

 

Lazer arplarında, tek bir lazer kaynağından çıkan ışın kırılarak bir lazer ışın demeti elde edilir. Lazer ışınları birbirlerine paralel olabildikleri gibi bazı tasarımlarda bir daire şeklinde de yerleştirilmiş olabilirler. çoğunlukla enstrümanın sesi, bir ses sentezleyicisi, sampler veya bilgisayar tarafından üretilir. Lazer arpı sadece ses üreten kaynağa hangi notanın çalınacağı, uzunluğunun ne olacağı ve sesteki değişikliklerin ayrıntılı bilgisini elektrik sinyali olarak gönderir. Genellikle bir bilgisayar veya ses sentezleyicisi olan ses üreteci de bu bilgiyi sese dönüştürerek çalar. Aslında lazer arpı pek çok durumda ses üreten olarak değil, ses üretecinin bir kontrol aracı olarak kullanılır. Lazer arpı müzik enstrümanlarının birbirleriyle iletişimde olmasını sağlayan standart bir protokol olan “MIDI” kontrol aracı olarak ilk kez Philippe Guerre tarafından kullanılır.  

 

 

 
Türleri…

Lazer arpları genel olarak çerçeveli ve çerçevesiz olmak üzere iki değişik şekilde yapılırlar. Lazer ışınlarının bir çerçeve içine alındığı çerçeveli lazer arplarında ışığın kesintiye uğraması üst çerçeveye yerleştiren foto-diyot veya foto-transistörler gibi algılayıcılar yardımıyla algılanır. çerçevesiz yönteme göre daha kolay olan bu yöntemle ışık algılayıcıları üstlerine ışık düşmediği zaman ses üreten devreye sinyal gönderirler ve bu sinyali alan bilgisayar, ses sentezleyicisi veya sampler ilgili notayı çalar.

İkinci tür olan çerçevesiz lazer arplarında lazer ışınları bir çerçeveyle sınırlandırılmazlar. Step motorlu bir mekanizma tarafından gözle görülmeyecek kadar hızlı bir şekilde hareket ettirilen ayna, istenilen sayıda lazer ışınını oluşturur. Müzisyen herhangi bir lazer ışınını eliyle kestiğinde elinde oluşan parlaklık hareketli aynadan ortası delik aynaya yansır ve buradan da mercek üstüne düşerek ışık algılayıcısına gelir. Bu sırada step motorun elektronik devresi ayna hangi açıdayken yansımanın olduğunu yani hangi lazer ışınının kesildiğini hesaplar ve gerekli notanın çalınması için gerekli sinyali ses çıkaran elektronik devreye gönderirler. Bu tür çerçevesiz lazer arplarında müzisyenin eli ışın kaynağına ne kadar yakınlaşırsa elde oluşan parlaklık o kadar büyük olmakta ve ışık algılayıcıları da bu parlaklık artışını algılayıp ses üreten devreye sesin şiddetini artırmak için sinyal göndermektedirler. çerçevesiz lazer arpları çerçeveli olanlara göre daha karmaşık bir yapıya sahiptirler ancak izleyiciler üstünde daha iyi bir görsel etki yaratırlar çünkü çalışmadıkları zaman sahnede tamamen görünmez durumdadırlar. Böylece müziğin belli bir noktasında çalışmaya başlayarak birdenbire hem görünür hale gelebilirler hem de ses üretmeye başlarlar.

 

 

  Normal olarak bir lazer ışının havada görülebilmesi için 20 milyon Watt gücünde olması gerekir ancak büyük konser alanlarında görsel efektler yaratmaya yarayacak kadar 500 milyon Watt ve üstündeki güçlü lazerler kullanıldığında lazer arpını çalan müzisyenin elini ve gözünü koruyabilmesi için eldiven ve özel gözlükler kullanması gerekmektedir. Bazen daha düşük güçte lazer kullanan arplar çalınırken, ışınların seyirciler tarafından daha iyi görülebilmesi için ortamın dumanla kaplanması gerekebilir.

 


Görsellik…

Lazer arpının izleyiciyi etkileyen görsel yönünün olması nedeniyle bir dönem müzisyen tarafından konserlerde sıklıkla kullanılır. Enstrümanı konserlerinde en çok kullanan müzisyen şüphesiz Jean-Michel Jarre´dır. Müzisyenin ilk olarak Ekim 1981´deki çin konserlerinde kullandığı lazer arpı 4 milyon Wattlık argon-iyon lazerinin 12 ayrı ışına bölünmüş halidir. Her ışın ayrı bir algılayıcıyı tetikler ve enstrüman da Fransız yapımı olan RSF marka bir ses sentezleyicisinden daha önce belirlenmiş sesleri üretir. Ayrıca yaygın olarak kullanılan lazer arplarının ilki olan bu enstrümanda oktav değiştirmeye yarayan ayak anahtarları bulunur. Böylece 12 ışınlık bir nota gamından bu ayak anahtarları kullanılarak çok daha fazla sayıda nota elde etmek mümkün olur. Işık algılayıcıları ışınları kesen elin açısını ve kestiği yüksekliği algılayarak enstrüman çalınırken artistik etki yaratabilen modülasyon gibi bazı efektleri devreye sokabilir. 1980´li yılların ortalarında Jarre bazı lazer teknisyenlerinden daha önce bahsedilen çerçevesiz lazer arpı tasarlamalarını ister. Böylece enstrümanın yaydığı lazer ışınları seyircilere doğru estetik bir şekilde yansıtılır ve güzel bir görsel etki yaratılır. Jean Michel Jarre bundan sonra, neredeyse tüm konserlerinde yaklaşık 25.000 dolara mal olan bu çerçevesiz lazer arpını kullanır. özellikle lazer arp kullanımı, Rendez-Vous´nun ikinci bölümünde Jarre konserlerinin değişmez parçası olur. İzleyicilerin büyük ilgisini çeken lazer arpının aslında bir gösteriden ibaret olduğu ve sesin arka planda başka bir enstrüman tarafından çalındığı söylentileri bile çıkartılır.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here