Ana sayfa Donanım Fender Tweed Deluxe Dosyası

Fender Tweed Deluxe Dosyası

0

Bu bölümde, çok sevdiğim, Leo Fender”in en önemli tasarımlarından olan Tweed cinsi amplifikatörlerden bahsedeceğim.

Bu amplifikatörlerin lakabı olan “tweed” aslında üzerilerindeki kaplamadan gelir. Tweed kumaşı ve de “oxblood” perde (grillcloth) bu amfilerin ortak özelliklerindendir. Aynalı kromajlı paneller (faceplate) ve tavuk başı diye tabir edilen düğmeler (chickenhead knobs) bu amfilerin ortak özellikleridir. Tweed amplifikatörler deyince içlerindeki kolonlar açısından, karşımıza Chicago döneminden Alnico mıknatıslı Jensen”ler çıkar. Günümüzde Italya”ya taşınmış olan bu firma hala üretim yapıyor. çok güzel kolonlar ürettiklerini söylemem gerek.
 
Fender Tweed Deluxe
Tweed amplifikatörlerin ton açısından ortak özelliklerine gelecek olursak, basları yumuşak, midleri bol ama detaylı ve net, tizleri dolgun ama gerektiğinde delici şeklindedir. Genel olarak yuvarlak ve yumuşak bir tonu var. Bu arada elbette bu göreceli laflar başka amplifikatörlere göre karşılaştırmalı olunca çok daha keskin anlamlar ifade ederler. Buradaki temel karşılaştırma Fender”in sonraki dönemi olan net ve bası tizi bol, midi az Blackface dönemi ile yapılacaktır. Fender”in Brown dönemleri ile de ciddi farklar olsa da, bu karşılaştırmayı özellikle Marshall cinsi amplifikatörler ile yapmadığımı belirtmek isterim. Zira aslında Jim Marshall”ın temel tasarımları bir tweed modeli olan Bassman denen amfinin kopyası olarak yapılmıştır. Devamında ciddi farklılıklar olsa da, Marshall amfilere Tweed”lerin devamı olarak bakmak hiç de yanlış bir değerlendirme olmaz. Detayları daha sonra sizlerle paylaşacağım.

 

 

Tweed amplifikatörlerin modellerinin tam listesi için sizleri GitarPedal sayfalarında yazdığım makaleye yönlendirmek sanırım bu aşamada çok daha iyi olacaktır. Bu adreste, bu amfilerin bir çok modelleri ve o modellerin 1950″li yıllardaki değişik devre yapıları, lamba seçimleri, hepsi detaylı bir şekilde listelenmiştir:
 

http://www.gitarpedal.net/forum/content.php?341
 

Tweed”ler arasında benim görüşümde 3 model öne çıkar. Bunlar, Tweed Deluxe, Tweed Bassman ve Tweed Twin isimli modellerdir. Ama hemen belirtmem lazım ki, bu hem şahsi değerlendirme unsurları taşımaktadır hem de görebildiğim kadarı ile dünyada da bu üç modelin Tweed”ler arasında “özel” yerlere sahip olması konusunda bir konsensüs hakim vaziyettedir.
 

1957 Tweed Deluxe – 5E3

“Minik” yani çıkış gücü olarak 15 Watt seviyesinin altındaki Tweed”ler arasında, tartışmasız şekilde Tweed Deluxe en öne çıkan modeldir. Hatta bir çok insan, özellikle Deluxe lafının Fender tarafından çok ciddi, farklı yerlerde kullanılmış olmasından dolayı, bu amfiye direkt olarak devre kodu ile hitap eder: 5E3.
 

Hotel California”nın solosuna ilk giren gitarcı 1959 Les Paul Standard”ı ile Don Felder”dir ve tam olarak bu amplifikatörü kullanmaktadır. Bir diğer net örnek ise Steely Dan”in Kid Charlemagne isimli şarkısında gelmiş geçmiş en güzel sololardan birini Gibson ES335″i ile çalan Larry Carlton yine bu amplifikatörü kullanmaktadır. Günümüzde Black Crowes ve Kenny Wayne Shepherd bu amplifikatörün sadık kullanıcıları olarak bilinirler.
 

12 Watt gibi bir güç seviyesine sahip olan ve Cathode bias bir yapı sergileyen bu amplifikatör iki kanaldır ve çok basit kontroller içerir. Negatif feedback resistansı barındırmayan bu amplifikatörde, her kanal için bir volüme ve ortak bir adet ton kontrolü bulunur. 4 girişi vardır, her kanal için 2 adet… Bu 2 girişten bir tanesi diğerine göre daha az hassastır ve bu 4 giriş kullanılarak “jumped” ayarı yapılabilir. Yani, amplifikatörde bu 2 kanal aynı anda paralel olarak kullanılabilir. Ki bu durumda gain artacaktır. Bunun yanında bu amfinin olayı preamp gain değil, güç katında oluşan gaindir. Bu amplifikatörü neredeyse kimse temiz (clean) sesi için kullanmaz, “lambaları” kırmak için kullanır

 

12 Inch”lik orjinalde Alnico mıknatıslı kolonlar içeren bu amplifikatörün güç katındaki 2 adet 6V6 lambayı yüksek seste kırdığınızda, direkt albüm kaydına sokabileceğiniz çok güzel bir tonu şip şak verecektir. Ortaya çıkan ton açısından, belirtilmelidir ki, amplifikatörün toplam tasarımı çok önem taşır. Yani hadise sadece güç katındaki lambaların kırılması değildir. Amplifikatör bir bütün olarak kırılmaktadır… çıkış trafosunun kısıtlı frekans tepkisinden dolayı, trafonun yüksek seslerde (nisbeten güçsüz olmasından dolayı) satüre olup verdiği tona bolca midler katılmış olur. Zira frekans tepkisi kısıtlı olduğundan (yani Hi Fi gibi değil kesinlikle) bas ve tiz biraz tıraşlanır. Aynı zamanda kullanılan kapasitörlerin tipleri de (sarı Astron”lar) bu unsurlara uygundur. Bunun yanında üzerindeki lambalı rectifier’ın 5Y3 olmasından dolayı, sağ dediğimiz lambalı amfide tonu gevrekleştiren ve kazancın biraz “geriden” gelmesine sebep olan unsur yüksektir.

Günümüzde GZ34 standart bir lambalı rectifier olarak karşımıza çıkmaktadır. 5Y3 ise epey ciddi bir şekilde “Tweed Deluxe hastalarına” özel olarak görülür. Her ne kadar olayı preamp gain olmasa da, preamp katındaki 12AY7 de günümüzde üretimde olmayan ya da olsa da eskisi gibi yaygın olmayan bir lambadır. Günümüzde hala eski üretim 12AY7″ler bulunabiliyor, ama gelecekte bu hadisede ilgili insanların kısıtlanacağı ve onun yerine 12AT7/ECC81 kullanmaya başlayacakları da öngörülebilecek bir unsurdur.
 

Günümüzde benim deneyebildiğim kadarı ile (bu amplifikatörleri çok sevdiğimi söylemiştim değil mi?) en güzeli Fender Custom Shop tarafından üretilmektedir. Bu amplifikatörlerin seslerinde, midlerden korkmak gerekir. Zira midlerin ne kadar net olduğu, ama hala bu Tweed olayına sadık kalarak, inceleme altında olan amplifikatörün ne kadar iyi olduğunu belirleyecektir. Bu bağlamda denediğim bir çok Tweed Deluxe modeli “fazla” mid bağlamında, midlerde bulamaç probleminden muzdaripti. çok sevmeme rağmen bu amfileri bir türlü edinmemiş olmamın sebebi de açıkçası budur. Ama bunun yanında, Fender Custom Shop çıkışlı 1957 Tweed Deluxe ise bambaşka bir seviyede idi. Ve açıkçası benim denediğim kadarı ile ötekilere ciddi bir fark attı. Bu açıdan, Custom Shop olmasından dolayı üzerine yapışan ciddi fiyat etiketini sonuna kadar hak ettiğini düşünüyorum.

 

Farklı firmaların Tweed Deluxe modellerine gelince… Clark firmasının yaptığı Beaufort modeli, Victoria Amps firmasının 20112 modeli, Mission Amps firmasının yaptığı 5E3 modeli… Tabi dünyadaki yapılmış her Tweed klonunu denemek istiyor olmama rağmen, ancak belli başlı olarak öne çıkan bu modelleri detaylı ve yüksek seste deneme imkanına eriştim. Aralarında enteresan farklar var. Mesela kapasitör olarak sarı Astron”ların artık üretilmemesinden ve kolay kolay da stoklarda bulunmamasından dolayı, onlar yerine gelen seçim gayet önemli. (Yeri gelmişken belirteyim, an itibari ile en iyi sarı Astron klonlarını Jupiter firması yapıyor diye biliniyor.) Victoria mesela Sprague Orange Drop”ları tercih ederken, Misson Amps bence daha iyi bir iş yapıyor ve Sozo kapasitörleri ile üretimi gerçekleştiriyor. Bunun yanında Clark ise amplifikatörü Jensen paper”n oil kapasitörlerle üretiyor. Enteresan şekilde, tip olarak benzememesine rağmen, Fender Custom Shop bu amfinin üretimi için Mallory kapasitörleri seçmiş ve yukarıda belirttiğim üzere ortaya çok da iyi bir sonuç çıkmış. Kolonlarda ise yine buna benzer bir durum var.
 
Orijinal Alnico mıknatıslı Chicago Jensen kolonlar artık üretimde olmadığından dolayı firmalar farklı kolonlar kullanıyorlar. Mesela Clark Celestion Alnico Blue kullanırken, Victoria Eminence”ları ve de Fender Custom Shop da Italyan Jensen Alnico”ları seçmiş vaziyette. Tabi çıkış trafosu tarafındaki seçimler belki bu unsurlardan önemli olsa da, tam detaylarını aletleri sökmeden bilemiyoruz. Ama hepsinin üst kalitede ve bu amfiye uyan trafolar kullandıkları kesin. Mesela Mission Amps”den Bruce”un önerileri arasında çok iyi olduğu su götürmez bir gerçek olan Heyboer custom shop trafoları (bulmak için Allen Amps isimli yeri aramanızı tavsiye ederim) ve Hammond 125E de vardır. Bunun yanında Mercury Magnetics de bu konuda sağlam bir nama sahip firmadır. Bu trafo mevzu açısından sizlerle yeri gelmişken amplifikatör tamircisi/ustası olarak çalışan bazılarının cahilliğini de belirtmek isterim. Zira Hammond 125E gibi bir trafoya bile, bilmeden ve de detaylara vakıf olmadan laf edebildiklerini şahsen biliyorum. Edilen “duvar trafosu” şeklinde laf, arkadaşlarla aramızda espri konusudur hatta. Onun için işimizin zor olduğunu, bilginin çok önemli olduğunu yeri gelmişken belirtmek isterim. Kime güvenebileceğinizi tartmak cidden zor bir iş, zira kendine usta adını koyan birinin cehaleti çok net bir şekilde karşımıza çıkabilmektedir ki böyle bir zatın enteresan şekilde bazı “iş bilir” gitarcılar tarafından çok övülme durumu da olabiliyor.

 

1959 Tweed Bassman – 5F6

Bu amplifikatör  rock/blues tarihinin en önemli amplifikatörlerinden olup, kendine çok ciddi bir yer edinmiş, hem soul hem de country müzikte çok kullanılan bir aygıttır. Buddy Guy ve Steve Miller gibi, Brain Setzer gibi, Kenny Wayne Shepherd  gibi sadık kullanıcıları vardır. Elbette birçok gitarcının stüdyoda vazgeçemediği amplifikatörlerden birisidir.
 

45 Watt gücünü 2 adet 5881 güç lambasından alan bu amplifikatörün içinde 4 adet 10 inch’lik kolonlar bulunmaktadır. 5E3 gibi bu da iki kanal olup, 5E3″ün aksine fixed bias bir amplifikatördür (üzerinde bundan dolayı presence ayarı barındırır). Gerçi negatif feedback direnci açsından yüksek bir değer barındırır (yanlış hatırlamıyorsam 56K olması lazım) ve 45 Watt olmasına rağmen Blackface dönemindeki amplifikatörlerin aksine, nispeten daha çabuk satüre olur (diğer bir deyişle “kırılır”). Tabi “clean headroom” açsından hala gayet geniş bir yelpaze verdiğini belirtmekte fayda var. 5E3 gibi hemen kırılmaz yani…
 

Devamında GZ34 cinsi bir rectifier kullanan ve epey büyük ve ağır bir çıkış trafosuna sahip olan bu amplifikatörde, sag olmasına rağmen, sonuç 5E3″teki gibi değildir. Frekans tepkisi onun gibi kısıtlı değil, basları, tizleri çok daha iyi verebilen bir yapıdadır. Daha geniş bir spektrum sunar. Ama 10 inch’lik kolonları yüzünden, bas tepkisinde biraz bulamaç olmaya yatkın olduğunu da belirtmem lazım. üzerindeki ayarlar, iki volüme (her kanal için bir adet) bas, tiz, mid ve presence şeklindedir. 5 sene gibi bir süreden fazla sahip olmuş ve kullanmış olduğum bu amplifikatörün çok sevdiğim tonunu terk etme sebebime geleyim: Büyüktür, ağırdır ve de 4 tane 10 inch kolon barındırdığından dolayı arabanızın bagajına sığmayabilir. Ama sesi basların bulamaç olma durumu haricinde, şahanedir. Açıkçası 12 inch kolonlara sahip olan bir Tweed Bassman benim bu dünyada en çok sevdiğim amplifikatörlerdendir.

 

Günümüzde bu amplifikatörün en iyi üreticileri yine yukarıda bahsettiğim üçlünün yanı sıra (Fender, Clark ve Victoria), Mission Amps (üretmiyor bildiğim kadarı ile) yerine bu sefer SDG denen bir markadır. En azından benim görebildiğim ve de deneyebildiğim kadarı ile… Her birini çok sevdiğimi belirtmek isterim ve de her birinin de çok güzel amplifikatörler olduğunu özellikle söylemem gerek. Ama arada ufak bir detay var, o da Fender”in 59 Bassman Reissue olarak iki modelinin bulunması. Birisi LTD ve bunda bir lambalı rectifier var (bknz resim 6). İkincisi de normal modeli ki bunda solid state bir rectifier söz konusu. Haliyle solid state rectifier’dan dolayı 10, 20 de olsa voltaj düşmesi olmuyor ve de sag açısından düz Fender 59 Bassman biraz daha yanlış… Daha bir “garç garç” kendi kendime bulduğum bir tabir ile yani daha bir “transistorlü”. Bunun yanında bu amplifikatörlerin içindeki 5881 açısından da enteresan seçimler günümüzde mümkün. Elbette eski lambalar açısından, “the sky is the limit” demekteyiz, zira cidden bir sınır yok. Ama bunun yanında yeni üretim açısından TungSol denen firma cidden güzel 5881″ler yapıyor.
 
Genel geçer olarak daha fazla görülen Sovtek”ler yerine ben bunları tercih ederdim. Bu 5881 kodlu lambaların verdiği tonda, gitarın sesini “birleştiren”, onu daha bir akıcı ve “kaygan” yapan bir kompresyon ortaya çıkıyor. Tabi bu zevk hadisesi… Bir diğer yandan aynı amplifikatöre, 5881 yerine bu sefer 6L6GC takacak olursanız, ortaya bası, tizi daha belirgin, daha bir derin ve daha net ama kompresyon açısından daha az bir ton çıkacaktır. Ton biraz daha az akıcı olur ama netleşmedeki artış açıkçası benim çok hoşuma gidiyor. Dolayısı ile o mu bu mu değil, ikisi de demekteyim… Hatta, bas açısından problem yaşarsanız bu amplifikatörler EL34″leri de kabul ederler. Ki bu durumda midler artacaktır, 6L6GC gibi ton olacak, az kompresyon ile midler biraz daha önce çekilmiş olacaktır. Benim çok sevdiğim bir unsur olmasa da, kullanımının olduğunu belirtmemde fayda var. Tabi KT77 gibi 6L6 ve EL34 arası lambalar da var, yani seçenek açısından bol…

 

1960 yıllarında, Fender amplifikatörlerin fiyatları İngiltere’de çok yüksek olduğundan, bir bateri ekipmanları dükkanı sahibi olan Jim Marshall, Fender Tweed Bassman amplifikatörlerini dükkanındaki elektrik teknisyeni çalışanına klonlatmaya başladı. Ama tabi bunu yaparken, masraf azaltmak için, İngiltere üretimi parçaları kullandı. Trafolar için, kolonlar için, kapasitörler için… Sarı Astron yerine Phillips Mustard; 10 inch Jensen Alnico yerine, 12 inch Celestion; Fender trafolar yerine Drake ve/veya Dagnall; General Electric ve diğer ABD üretimi 6L6″lar yerine, onların sesine yaklaşan İngiliz üretimi KT66″lar, Mullard EL84″ler… Sonuçta bu parçaların hepsi masraf düşürmek için seçildi. Fakat ortaya 1959 Fender Tweed Bassman”ın İngiliz kopyası çıktı: Marshall JTM45. Ki bu amplifikatörün de 100 Watt versiyonu daha sonra bir Amerikalı tarafından, Jimi Hendrix tarafından, İngiltere”den ABD”ye taşındı. Kısacası, Amerikan amplifikatörün kopyası, ABD”ye gayet namlı ve güçlü bir şekilde, bir Amerikalı”nın elinde giriş yaptı. Eric Clapton”ın John Mayall ile yaptığı kayıtta kullandığı bu Marshall Bluesbreaker (JTM45″in kombo versiyonu) rock ve blues gitar tarihinde çığır açtı. Ve açıkçası o tonların hepsini 12 inch’lik kolonlarla bir Fender Tweed Bassman”den çıkartabileceğimizi özellikle söylemek lazım. Elbette kılı kırk yararsak, aradaki farklar enteresan şekilde ortaya net bir şekilde çıkacaktır ama hala temel sonuç olarak çok ciddi bir fark görülmeyeceğini söyleyebilirim.
 

Devamında Marshall bu tasarımı bazı yönlerden değiştirdi. Lambalı rectifier yerine solid state rectifier’a geçti, güç katını biraz değiştirdi … Ve ortaya Bassman”in İngiliz kuzeni Marshall Plexi çıkmış oldu, yani Marshall 1959 ve 1987. Ki sonradan v1″de kullanılan 12AX7″nin iki katını üst üste koyarak, yani iki kanalı seri çalıştırıp iki kazanç katı sağlayarak, bu amplifikatörden de 2203 ve 2204 yani JCM800 modeline atlamış oldu. Yani bir yerde Bassman”in “bağırtkan” yeğeni ortaya çıktı.
 

Bundan dolayı aslında Marshall amplifikatörler bir yerde Tweed amplifikatörlerinin devamıdır. Brown veya Blackface Fender”lerin aksine… Fender firması, bir yerde, Tweed yapısını tamamen terk ederken, bu boşluğu Marshall doldurmuştur. Ama bunu yanlış bir karar olarak görmeyin. Sonuçta Marshall amplifikatörleri 1960″ların sonunda iyice yayılmıştır. Ki Blackface”ler Brown”lar üretildikleri dönemde de bu dönemde de çok sevilen amplifikatörler olmuşlardır. Dolayısı ile Fender”in Tweed”leri terk etme kararını yanlış olarak görsem dahi, neden olduğunu, netlik peşinde bir geliştirme adına yapıldığını anlamaktayım.
 

 

1957 Tweed Twin – 5E8

Eric Clapton adı ile özdeşleşmiş olan ve çok aranılan bu amplifikatör, Tweed ailesinde 40W gücü ve 2 adet 12 inch’lik Alnico mıknatıslı Jensen kolonları ile göz kamaştırıcı bir yere sahiptir. Bir çok gitarcının “rüya” amplifikatörü desek yalan olmaz. Bu arada daha sonraki Blackface dönemindeki 80 Watt”lık kardeşi ile bolca karıştırılan bu amplifikatörün, bu kardeşi ile tek ortak yani 2 hoparlör barındırmasıdır. Cidden çok alakasız 2 amplifikatördür, Blackface Twin ve Tweed Twin… Açıkçası, 12 inch kolonlu Bassman olarak görülmesi bazı açılardan yanlış olmasa da, işin içine daha da girince aradaki farklar biraz daha ortaya çıkmaktadır.
 

Tweed Twin bir çok açıdan Bassman”e benziyor olsa da, preamp katındaki tasarım açısından epey farklıdır. 3 yerine 4 preamp lambası kullanan bu amplifikatörün kullandığı lambalar da Bassman”deki gibi sadece 12AX7 değil, Tweed Deluxe”e benzer şekilde 2 adet 12AX7 ve 2 adet 12AY7″dir. Güç lambaları Bassman”deki gibi 5881 veya 6L6GC”dir. Bunun yanında bir değil iki rectifier barındırır ve bunlar da GZ34 değil 5U4 isimli lambalardır. Diğerleri gibi 2 kanal olan bu amplifikatörün üzerindeki ayarlar, 2 volüme ve presence ve bas- tizdir. Mid ayarı yoktur. Fixed bias olan bu amplifikatörün bildiğim kadarı ile güç katındaki negatif feedback derecesi de Bassman ile aynıdır. Yani 56K”dır.
 

Kısacası yapı olarak 12 inch kolonlara sahip olan Fender Tweed Bassman”e çok benzese de, arada önemli farklar vardır. Fender Custom Shop çıkışlı 57 Twin”i etraflıca deneyecek kadar şanslı oldum. Kapalı bir odada, hem bir adet Les Paul hem de bir adet Strat ve Tele ile… Ve çok ama çok güzel bir amplifikatör olduğunu kesinlikle belirtmek isterim. Ciddi bir fiyata sahipti, yanlış hatırlamıyorsam 3000 dolar. Ama değer diye düşündüğümü de belirtmem lazım. Bunun yanında, 12 inch kolonlu bir Fender Tweed Bassman ile nasıl karşılaştırılır, bakın onu bilemiyorum… Zira bu gibi bir denemeyi çok istesem de yapamadım, denediğim yerde Bassman yoktu. Ama bu 57 Twin, hafızamdan yaptığım bir değerlendirme ile uzun süreler sahip olduğumdan Bassman’i açık bir şekilde geçmekte idi. Bu kolon ebadından mıdır, yoksa bunlardan bağımsız amfinin devresinden midir bakın bilemiyorum. Bilmek istemekle beraber, bu açıkçası biraz zor bir soru.
 

Günümüzde bu amplifikatörlerin en iyi üreticileri yine yukarıdaki üçlüdür. Fender Custom Shop (hatta Eric Clapton imza modeli gayet namlı bir vaziyette bknz resim 8), Clark Amps ve Victoria Amps. Yine yukarıdakiler gibi aralarında ufak tefek farklılıklar da olsa, bu üç amplifikatörün de çok güzel olduğunu belirtmekte fayda vardır.
 

Sevgi ve saygılarımla.
 

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here