Ana sayfa Donanım Dinamik İşlemciler

Dinamik İşlemciler

0

Kayıt, miks ve mastering aşamalarında belki de en çok kullanılan cihazlar (ya da artık yazılımlar) dinamik işlemcilerdir. Yani; compressor, limiter, gate, expander.


Dinamik Aralık:
Sinyal seviyesinin inebildiği en düşük seviye ile çıkabildiği en yüksek seviye arasındaki farktır. Ses teknolojilerinde oranlama yöntemiyle ve şimdi detaylarına girmek istemediğim bir matematiksel formül yardımıyla hesaplanır, desibel (dB) cinsinden ölçülür. örnek vermek gerekirse akustik davulun dinamik aralığı mesela bir dijital piyanoya oranla çok daha geniştir. Davul setindeki aksamlara çok yavaş vurarak oldukça düşük seviyede sesler çıkarabiliriz ya da istersek çok yüksek bir tuşeyle muazzam şiddette sinyal seviyelerine ulaşabiliriz. Oysa sadece kendi üzerinde yer alan hoparlöründen ses çıkaran bir dijital piyanonun tuş hassasiyeti olsa dahi çıkarabileceğimiz en düşük ses ile en yüksek ses arasındaki fark davuldaki kadar olamayacaktır.
 

Cubase ile birlikte gelen compressor

Compressor
Adı üstünde sıkıştırıcı, dinamik aralığı sıkıştırıyor. Sinyal seviyesi bizim tarafımızdan belirlenmiş bir eşiğin (threshold) üzerine çıktığında, eşiğin üzerinde kalan kısmı belli bir oranda (ratio) baskılayan ve eşiğin altına düştüğünde devreden çıkan işlemcidir. Compressor”ün devreye girme hızı (attack) ve devreden çıkma hızı da (release) ayarlanabilir. Compressor kullanıldığında ortalama sinyal seviyesinde bir düşüş yaşanacağından kaybedilen seviyeyi tekrar kazanmak, telafi etmek için make-up gain ayarı da bulunur. Bu sayede sinyalin tepe noktaları baskılanacağından ortalama sinyal seviyesini top yekün arttırılabilir.

 

Compressor kullanıldığında sinyalin tepe noktaları kırpılıp make-up gain ile dip noktaları yükseltildiği için dinamik aralık daraltılmış olacaktır, adı da bu yüzden sıkıştırıcı”dır. Dinamik aralığı kontrol altına alınan bir çalgı mikste tutarlı bir yer kaplayacak, sürekli bir öne bir arkaya doğru hareket etmeyecek, üzerinde gereksiz yere dikkat toplamayacaktır. Bir diğer kullanım amacı ise compressor parametrelerini marjinal değerlerle kullanarak sinyalin tonu ve rengi üzerinde değişik yapmaktır. Normal şartlarda compressor bir dinamik alan düzenleyici iken bu durumda compressor”ün bir efekt olarak kullanıldığından bahsedilebilir.
 

Son dönemin başarılı plug-in üreticilerinden McDSP’den ML4000 adlı limiter
Limiter
Compressor”ün birinci dereceden yakın akrabasıdır. Compressor”deki gibi eşiğin üzerine çıkan sinyalin taşan kısmını belli bir oranda baskılamak yerine eşiğin üzerine çıkılmasına kesinlikle izin vermez. Compressor”de kullanılan oranlamada kesiri sonsuz yaparsanız limiter elde edersiniz. Mikste bazı durumlarda ihtiyaç duyulurken mastering”de mutlaka limiter kullanılır. Limiter dinamik aralığı daha sert bir şekilde sıkıştırır.
 

 

Gate
Sinyal seviyesi belli bir eşiğin altına indiğinde sesi tamamen keser, yani geçidi kapatır. Canlı performanslarda, kayıtta ve mikste istenmeyen gürültüyü veya diğer enstrümanlardan sızmaları engellemek için kullanılır. Mesela çok kanallı davul kaydında sürekli çalınmayan, parça içinde sadece belli yerlerde yapılan ataklarda ya da ritmlerde kullanılan tom mikrofonlarından gelen gereksiz sinyali kesmek için kullanılır.

Eşiğin açılma/kapanma seviyesini belirleyen threshold, açılma hızını belirleyen attack, kapanma hızını belirleyen release, açık kalma süresini belirleyen hold parametreleri bulunur.
 


Pro Tools ile birlikte gelen Expander/Gate

Expander
Gate”e çok benzer, kullanım alanları aynıdır. Sinyal seviyesi eşiğin altına indiğinde sesi tamamen kapatmak yerine önceden belirlenmiş bir miktar kadar (dB cinsinden) baskılar. Bu baskılama miktarını belirleyen parametreye range adı verilir. Diğer parametreler gate ile aynıdır. Bazıları daha doğal bulduğu için gate yerine expander”ı tercih eder. Düşük seviyelere inen sinyali daha da aşağılara çektiği için teknik olarak dinamik aralığı genişletiyor denir. Zaten bu yüzden adı expander yani genişletici”dir.

İleri miks tekniklerinde dinamik işlemcileri devreye sokmak için bir sinyal eşiği belirlemek yerine belki başka bir yazıya konu olabilecek sidechain denen, başka bir kanal ile etkileşim anlamına gelen yöntem de kullanılabilir.

Dinamik aralığınıza dikkat edin diyerek yazımı sonlandırıyorum!

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here