Ana sayfa Donanım Crossover”lar

Crossover”lar

596
0

Dinamik işlemciler ve EQ’lardan sonra sinyal akışındaki yolculuğumuza crossover’larla  devam ediyoruz.

Konser sistemlerinde kullanılan hoparlörler bilindiği gibi kullanım alanına göre farklı yapılarda ve farklı genişliklerde olabilir. 8″ lik bir hoparlöre 20 Hz – 20 kHz frekans aralığını dengeli bir şekilde verirsek bu hoparlörün bütün frekansları net okuyamadığını, gücün arttırılması durumundada hoparlörün fiziksel zarara uğradığını görebiliriz. Bu olay ses sistemi üzerindeki bas, mid ve tiz hoparlörlerin hepsi için geçerlidir. Ayrıca bir hoparlöre okuyabileceği frekans aralığı dışındaki frekansların gönderilmesi, hoparlörün frekans karakteristliğinde belirsizliğe neden olacaktır. Hoparlör okuyabileceğinden daha fazla frekansı okumaya çalışırken, diyaframında fiziksel olarak hızlı haraket gerektiren tiz frekanslarda kayıplar yaşayacaktır.

Ses kalitesinde ve hoparlör yapısında oluşabilecek fiziksel ve duyumsal sorunları aşmak amacı ile ses sistemlerinde crossover kullanılır. Crossover gelen 20Hz-20kHz frekans aralığını 2,3 veya 4 yola ayırıp, her yolu da kendi frekans aralıklarını okuma özelliklerine sahip hoparlörlere yollayarak işlevini gerçekleştirir.

Crossover, sisteme power amplilerden hemen önce dahil edilir. 31 band grafik EQ sisteme mikserin master çıkışındaki insert’lerden dahil edilmiş ise sinyal mikser çıkışından alınıp crossover’a gönderilir. Yani sinyal mikserden, 31 band grafik EQ’ya gönderildikten sonra crossover’a yönlendirilir.
 
Crossover’a giren 20Hz ile 20kHz aralığındaki sinyal, crossover içerisinde çeşitli frekans aralıklarında filitrelenir. Bu farklı frekans aralıkları, farklı frekas aralıklarını okuma özelliğine sahip hoparlörlere bağlı crossover’ın farklı çıkışlarına yönlendirilir.

Crossover’lar kullanım yerlerine göre aktif ve pasif olarak çeşitlenirler.Pasif crossover’lar genel olarak hoparlör kabinlerinin içerisinde tiz ve mid sürücülerin frekanslarını bölmek amaçlı kullanılırlar. Pasif crossover, içerisine giren sinyalin bas frekanslarını keserek yüksek frekans sürücüsünün fiziksel zarar görmesini engellemek amaçlı kullanılır. Pasif olması herhangibir beslemesi olmaması anlamına gelir. Beslemesi olmadığı içinde gelen sinyal üzerinde herhangi bir yükseltme yapıp kayıpları yerine koyamaz.
 
Aktif crossover’lar ise beslemeye sahip oldukları için yüksek voltajlarda bölme işlemine ihtiyaç duymazlar. Sinyal, mikserden sonra , power ampilerden önce aktif crossover’ın içerisine girip bölünür. Bölümlenen sinyal farklı frekans aralıklarını taşıyan crossover çıkışlarından farklı genişlik ve özeliklere sahip sürücüleri besleyen power amplilere yönlendirilir.

İki yollu bir sistemde crossover,  tiz ve mid frekansları bir çıkıştan, bas frekansları da başka bir çıkıştan sürerken, 3 yollu bir sistemde crossover tiz, mid ve bas olarak 3 ayrı çıkış sağlar.

 

Hoparlörler sisteme bağlanırken farklı bağlantı şekilleri uygulanabilir. Hoparlör, kasası içerisinde tiz frekans sürücüsünü ve mid frekans sürücüsünü barındırır. Hoparlörü geniş frekans aralığına sahip tek bir sinyal ile beslediğimizde içerisinde bulunan pasif crossover sinyali bölerek sürücülere dağıtır. Full Range olarak adlandırılan bu hoparlör bağlantı tipi, sürücülerin okuyacakları frekans aralıklarını fabrikasyon olarak belirler. Kaliteyi arttırmak amacı ile daha farklı bir bağlama yöntemi olan bi-amp bağlantı, her sürücüye bir ampli veya ampli kanalı, bu amplilere de sürecekleri hoparlör tipine uygun frekans aralığının aktif crossover’dan yollanmasıyla oluşur.
 
örneğin 3 yollu bir sistem bağlantısı yapalım. Mikserden çıkan sinyal 31 band grafik EQ’dan geçtikden sonra crossover’a girer. Burda sinyal 3 farklı sinyal aralığına bölünür. Bölümlenen sinyalin 20Hz – 100Hz arası bass hoparlör amplilerine, 100 Hz – 1000Hz arası mid hoparlör amplerine ve 1000Hz -20kHz arası da yüksek frekans sürücülerinin amplilerine gönderilir. Tabi ki bu değerler sadece ortalamadır. Değerler hoparlör marka –model özellikleri ve uygulama sahalarına göre değişikliğe uğrayabilir.

Crossover üzerindeki eğrilerin frekans kesim noktaları direk düşüşlerle uygulanamaz. Frekans eğrilerinin kesişim noktaları üstüste bindirilmek zorundadır.Aksi takdirde 100 hz’de üst limiti direkt kesilmiş bir bas kabini ve hemen üstünde duran 100 hz’de alt limiti direkt kesilmiş bir hoparlör ile beraber sürüldüğünde, iki kabin arasında boşluk hissi yaratacaktır. Bu nedenle eğriler kesiştirilir ve bu kesişim noktalarına crossover point denir.Ayrıca kesişim noktalarında üst üste binen frekanslar az bir düşme ile birbirlerine eklenirlerse, kesişim noktasındaki frekanslar her iki kabininde bu frekansları aynı oranda okuyup, duyumda bu frekans aralıklarında yükselme yaratacaktır. Bu da ses sitemi üzerindeki frekans kontrolümüzü zorlaştıracaktır. Bu sorunu aşmak için crossover point noktaları -6dBoktav , -12dBoktav ,-18dBoktav ve -24dBoktav lik düşüşlerle kullanılır. Bu düşme oranlarına da slope denir. Slope’lar 1.order (-6dBoktav), 2. order (-12dBoktav), 3. order (18dBoktav), 4. order (-24dBoktav) olarak adlandırılır.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here