Ana sayfa Donanım Chamberlin ve Mellotron

Chamberlin ve Mellotron

128
0

Cem öcek , alışılmamış müzik enstrümanları üzerine yazdığı yazılarına Simeon, Trautonium ve Telharmonium’dan sonra,  Chamberlin ve Mellotron ile devam ediyor.

Mellotron ve daha sonra aldığı isimle Novatron, altmışlı yılların başlarından seksenli yılların başlarına kadar ‹ngiliz Streetly Electronics firması tarafından üretilmiş tarihteki ilk gerçek analog sampler. Piyanoya benzeyen enstrüman, her tuşa bağlanmış teyp bantlarına önceden kaydedilmiş seslerin çalınmasıyla ses üretir. Herhangi bir tuşa basıldığında bu tuşa bağlı olan teyp bandı çalmaya başlar ve tuş bırakıldığında da çalma işlemi durur ve teyp bandı başa sarar.
 
 
Bantlar kesintisiz 8 saniye çalmaya yetecek kadar uzundur. Bantlara yapılan kayıtlar günümüzde dijital ortamlarda sıkça kullanılan tekrara (loop) dayalı olarak değil, gerçek bir enstrümanının sesinin 8 saniye süresince kaydedilmesiyle oluşturulur. Birçok Mellotron modelinde her nota için üç izli 3/8 inçlik teyp bandı kullanılmıştır. Toplam yetmiş adet teyp mekanizması ve okuma kafası vardır. Aynı teyp bandıyla değişik sesler elde etmek, teyp kafalarını bu izler üstünde kaydırmakla mümkün olur. Ayrıca ilk modellerde bir teyp bandı üstünde altı değişik ses kaydı bulunmaktaydı ve istenilen sesi çalmak için bantlar ileri veya geri sarılabiliyordu. Enstrümanı kullanan müzisyenlerin istedikleri yeni bir sesi enstrümanın bantlarına kayıt etmeleri pek mümkün değildi. Bunun için kaydedilen sesin Mellotron fabrikasına gönderilip enstrümanın kullanabileceği özelliklerdeki ses bantlarına geçirilmesi gerekiyordu. Müzisyen ancak bu şekilde istediği sesi enstrümandan çıkarabiliyordu. Mellotron´un ilk modellerinde de sonrakiler gibi alkış sesi ve buna benzer değişik ortam sesleri elde etmek mümkündü.

 

 

 
Bantlar kesintisiz 8 saniye çalmaya yetecek kadar uzundur. Bantlara yapılan kayıtlar günümüzde dijital ortamlarda sıkça kullanılan tekrara (loop) dayalı olarak değil, gerçek bir enstrümanının sesinin 8 saniye süresince kaydedilmesiyle oluşturulur. Birçok Mellotron modelinde her nota için üç izli 3/8 inçlik teyp bandı kullanılmıştır. Toplam yetmiş adet teyp mekanizması ve okuma kafası vardır. Aynı teyp bandıyla değişik sesler elde etmek, teyp kafalarını bu izler üstünde kaydırmakla mümkün olur. Ayrıca ilk modellerde bir teyp bandı üstünde altı değişik ses kaydı bulunmaktaydı ve istenilen sesi çalmak için bantlar ileri veya geri sarılabiliyordu. Enstrümanı kullanan müzisyenlerin istedikleri yeni bir sesi enstrümanın bantlarına kayıt etmeleri pek mümkün değildi. Bunun için kaydedilen sesin Mellotron fabrikasına gönderilip enstrümanın kullanabileceği özelliklerdeki ses bantlarına geçirilmesi gerekiyordu. Müzisyen ancak bu şekilde istediği sesi enstrümandan çıkarabiliyordu. Mellotron´un ilk modellerinde de sonrakiler gibi alkış sesi ve buna benzer değişik ortam sesleri elde etmek mümkündü.
Enstrümanın ilk şekli olan Chamberlin, Amerikalı Harry Chamberlin tarafından tasarlandı. 1946´da Harry Chamberlin bir gün evinde org çalıp arkadaşlarına çaldıklarını teybe kaydederken, bu şekilde daha önceden kaydedilmiş sesleri çalabilecek bir enstrüman yapma fikri aklına geldi. Bu fikrin üstünde çalışan Harry´nin yaptığı ilk model olan 100 rhythmate, on dört adet değişik vurmalı çalgılar loop´u çalan bir enstrümandı. Bunun başarısının ardından Model 200 adında klavyesi olan versiyonunu da üretti. Yeni model otuz beş tuşlu bir klavyeye sahipti ve tuşlara standart notalardan başka bazı ses efektleri de eklenmişti. Enstrümanın başarısının ardından Harry 1960´da Kaliforniya´da yeni bir atölye ve satış yeri açıp bir satış elemanını şirkete aldı. Ancak satışların iyi olmasına rağmen enstrümanın tasarımı ve yapımıyla ilgili bazı sorunlar vardı. Bu sorunların giderilmesi için enstrümanın en son modeli olan Model 600´ün ‹ngiltere’ye götürülüp uzman bir mühendis ve üretime kadrosuna sahip bir firmaya inceletilmesine karar verildi. Böylece daha önceleri Spitfire ve Lancester gibi savaş uçakları için parçalar üreten Leslie Bradley ve kardeşlerinin Bradmatic firması, bu tasarımla ilgilendi ve enstrümanın kendi versiyonlarını üretmek için sihirbaz David Nixon ve ortkestra şefi Eric Robinson ile birlikte Mellotronics adlı firmayı kurdu. Bu arada 1966´da Harry enstrümanın haklarını Bradley´lere 30 bin dolara sattı. Firmanın yaptığı ilk iş, enstrümandaki teyp okuma kafalarının senkronize bir şekilde ve hatasız çalışmasını sağlayarak güvenilir ve rahat bir çalış sağlamak oldu.
 

 

 

Beatles, Rolling Stones, Kinks gibi gruplar enstrümanın yaygınlaşmasına yardımcı oldu. Mellotronun piyasa çıkan birçok modelinden M400, en ünlü olan modeldir ve 1800´ün üstünde satmıştır. 1977´de New Jersey´deki Dallas Musical Instruments, enstrümanın global dağıtıcısı oldu. ‹lk yıllarda işler iyi gittiyse de sonradan Dallas Musical Instruments iflas edince, isim hakkı ve tüm Mellotron envanteri başka bir firmaya satıldı ve bu yüzden enstrümanın adı Novatron olarak değiştirildi. 1986´da Street Electronic şirketi kapanınca enstrümanın üretimi ve satışı durdu. 1993´te birçok Mellotron meraklısı ve virtüözü tarafından kaydedilen “The Rime of the Ancient Sampler” CD´si (VP141CD) yayınlandı.

Mellotron, Led Zeppelin, Stones, King Krimson, Moody Blues gibi bir çok ünlü grup tarafından kullanıldıysa da hiçbir zaman çok satan bir enstrüman olmadı. Ama yine de kendine özgü sesi sayesinde 60 ve 70’li yıllarda aranılan niş bir enstrüman oldu. Yaklaşık olarak bir kuyruklu piyano fiyatında olan Mellotron´un,  ses sentezleyici ve benzer klavyeli çalgılara olan temel üstünlüğü, gerçek enstrümanların kaydedilmiş seslerini çalmasından dolayı elde edilen gerçekçi ses kalitesiydi. Enstrüman bu sayede kısa zamanda büyük ün kazanmış, ilk modellerin çok güvenilir olmamasına ve bazı kronik sorunları olmasına rağmen 60 ve 70´li yıllarda bir çok popüler müzisyen tarafından yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştı. Bunun nedeni de  kullanılan teyp teknolojisi sayesinde kendine özgü bir ses tınısına sahip olmasıydı.

“Biraz müzik kulağı olan herkesin rahatlıkla kullanabileceği evinizdeki orkestra” sloganıyla reklamları yapılan enstrüman, televizyondan sonra evdeki en büyük eğlence aracı olarak pazarlanmıştı. En popüler olduğu zamanlar, her türlü enstrüman sesini gerçekçi ve kolayca çıkarabildiğinden müzisyenler için ciddi bir tehdit olarak görüldü ve bu konuda bir çok yazı yazıldı.

Tarihteki ilk sampler olan Mellotron´un asıl amacı müzik enstrümanlarının seslerini tamamen taklit edip gerçekçi sesler çıkarabilmekti.  Farkında olmadadan, özellikle günümüzde yaygın olarak kullanılan “sampling” tekniklerine dayanan müzik akımlarının da doğmasının temellerini atmıştı.
 

 

 

Mellotron Modelleri

MARK I: ‹lk Mellotron modeli olan enstrümanda iki adet 35 tuşlu klavye vardı ve fiyatı 1000 pound kadardı. Chamberlin´in kopyası olan modele enstrümanın kararlığını artırmada çok etkili olan metal bir iç çerçeve eklenmişti. 140 kilo olan enstrümana teyplerin değiştirildikten sonra çalınmaya hazır olduğunu gösteren ışıklar eklenmişti.

MARK II: King Crimson ve Genesis tarafından kullanılan bu model Mark I´in elektronik devrelerinin biraz daha gelişmişlerine sahipti ve enstrümanın her açıdan tam olarak başarılı olan ilk modeliydi. Dışı maundan yapılan enstrümanın üstünde hoparlör, lambalı pre-ampli, yaylı reverb ünitesi bulunmaktaydı ve esntrümanla 1260 ayrı ses üretmek mümkündü. Enstrüman kiralanabiliyordu.

Mellotron´un sadece ses efektleri çıkarmak için yapılmış özel bir versiyonu da özellkle BBC tarafından kullanıldı. Bu model ayrıca Dr. Who´daki özel sesleri üretmek için de kullanılmıştı. Bu modelden sadece 60 kadar üretilmişti.

300: Yeni enstrüman sesleri eklenmiş 100 kiloluk ağır model, 60 adet kadar üretildi ve Moody Blues tarafından ´Seventh Sojourn´da kullanıldı.

400 / 400SM : 1970-77 yılları arasında üretilen model Genesis (Selling England by the Pound), Tangerine Dream ve Rick Wakeman tarafından kullanıldı. Diğer modellere göre daha basit ve kararlı bir tasarıma sahip modelden 2000 kadar üretildi.

MARK V: 1975-76 yılları arasında 30 adet kadar üretilen modeli BBC, Genesis, Eddie Jobson / Roxy Music, PaulMcCartney ve Rick Wakeman kullandı. Eklenen ses pedalları ve yeni görünümüyle bile ticari olarak başarı sağlayamadı.

Novatron 400SM: 1978-1986 yılları arasında Mellotron 400SM´in kopyası olarak üretildi. Teyp setini seçmek mümkündü.

T550: Novatron 400SM´in taşınmasını kolaylaştırmak için yapılan çantalı modeliydi. Sadece 3 adet üretilmişti.

Novatron Mark V: 1977-1984 yılları arasında Mellotron Mark V´in kopyası olarak üretilmişti.

 

ESET Banner_700x80 Bellatrix technotoday

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here