Ana sayfa Makale Arkeolojik Yüzey Araştırmalarında Fotoğrafın Kullanımı ve Önemi

Arkeolojik Yüzey Araştırmalarında Fotoğrafın Kullanımı ve Önemi

0

Arkeolojik belgelemelerde ortaya çıkan fotoğraflar sadece bilimsel değer bakımından değil, aynı zamanda estetik değer bakımından da doyurucu olacaktır.

Fizikçi François Arago 1839″da fotoğraf tekniğini Fransız Bilimler Akademisi”nde tanıtırken bu tekniğin sanat ve bilim tarafından verimli bir şekilde kullanılabileceğinden bahsetmiştir. Astronomiden filolojiye kadar birçok bilimi fotoğrafın konuları arasında saymıştır. O dönemde öne çıkan fikirlerden biri de Mısır hiyerogliflerinin fotoğraflanarak arşivler oluşturulmasıdır. 19. yüzyılda öncelikle Mısır olmak üzere, İtalya ve Anadolu coğrafyasının arkeolojik gizemleri tüm Avrupa”nın ilgisini çekmiştir. Arkeoloji ve fotoğrafı ortak hareketler, 19. yüzyılda da yoğundur.
 

Fotoğraf 1
Arkeolojik alanlardan gelen görüntüler bu bölgelere olan ilgiyi arttırmış ve bu konularda daha çok fotoğraf çekilmiştir. Erken dönemlerde çekilen bu arkeolojik fotoğraflar sadece belgeleme değil aynı zamanda gizemli bölgelerin egzotik imgeleri olmuştur (Fotoğraf 1). O dönemde sergilenen bu ortak tavır, hem arkeolojinin hem de fotoğrafın geniş kitleler arasında popüler hale gelmesinde etkin olmuştur.

 

Fotoğraf keşfedildiği günden bu yana bilimle olan yakın ilişkisini sürdürmüş ve birçok bilim dalı fotoğrafı belgeleme amaçlı kullanılmıştır. Arşivleme ve bilgi depolamanın vazgeçilmez unsuru olmuştur. Arkeoloji, fotoğraf teknolojisinin yoğun kullanıldığı bir bilim dalıdır. Arkeolojik belgelemelerde ortaya çıkan fotoğraflar sadece bilimsel değer bakımından değil, aynı zamanda estetik değer bakımından da doyurucu olacaktır. Buluntuların, kazı alanlarının ve bölgenin belgelenmesinde fotoğrafın görsel ögelerinden faydalanılarak etkileyici görseller elde edilebilir. Işığın etkileyici kıldığı bir çok doku arkeolojik fotoğraflarda belirgin hale gelir. Zaten arkeoloji ve fotoğrafı bu derece uyumlu kılan ve ortaya çıkan görselleri etkileyici hale getiren de bu estetik tavırdır.
 

Fotoğraf 2
Arkeolojik yüzey araştırmaları bir bölgenin detaylı taranması ve incelenmesi şeklinde tanımlanabilir. Araştırmada arazi yürüyerek taranır ve yüzeyden bulgular toplanır. Elde edilen her türlü kalıntının belgeleme çalışması yapılır. Bölge tamamen yeni keşiflere açık olduğu gibi mevcut olan arkeolojik kalıntılarla ilgili araştırmalar da yapılabilir. Bölgenin özellikle yüzeyde verdiği buluntular değerlendirilir; mimari kalıntılar, höyük ve tümülüsler tespit edilir. öte yandan yüzeyde görülen çanak – çömlek parçaları, taş aletler, sikkeler ve benzeri diğer küçük buluntularda alanla ilgili tarihlemeye yardımcı olur.Arkeolojik kazının aksine, yüzey araştımalarında sadece gözlem ve görsel tespit yapılır. Bölge hakkında bilgi verebilecek bazı küçük buluntularda toplanabilir. Fakat herhangi bir kazı işlemi yapılmaz.

 

Bu makalede görülen fotoğraflar Arkeolog Doç.Dr. Zeynep Koçel Erdem tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı izni ile yürütülen Tekirdağ Ganos Dağı Arkeolojik Yüzey Araştırması”nda çekilmiştir. Araştırma 2008 yılında başlamış ve halen devam etmektedir. Bölgenin kısmen dağlık ve engebeli bir yapıya sahip olması her noktadan farklı görsel belgeler elde edilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Coğrafi yapısı ve bitki örtüsü nedeniyle görsel olarak birbirine çok benzeyen alanların arşiv ve rapor amaçlı ayrılmasında fotoğrafların yardımı olmuştur.
 

Fotoğraf 3
Yüzey araştırmalarında arazi yapısının tespiti için topografik ölçüm cihazları kadar fotoğraf da kullanılır. Bölgenin topografik yapısı, yüzeyin durumu, bitki örtüsü ve benzeri göstergeler fotoğraflanarak daha sonraki yıllarda başvurulmak üzere arşivlenir. Yüzeyin zamanla geçirdiği değişimi de gözlemleyebilmek bakımından farklı zaman aralıklarında yapılan fotoğraf çekimi önem taşır. Fotoğraf aynı zamanda bölgenin araştırmacılar tarafından gelecek yıllarda tanımlanabilmesi için gerekli olabilecek bir yardımcıdır.

 

Arazide önemli arkeolojik tespitlerin yapıldığı noktalarda çekilen fotoğraflar uydu aracılığıyla belirlenen koordinat değerleri eşliğinde kodlanır ve saklanır. Kesin bulgular veren ve önemli tespitlerin yapıldığı bölgelerde ölçek kullanılarak buluntuların fotoğrafı çekilir (Fotoğraf 2 – 3). örneğin çeşitli mimari parçalar, mezar taşları ve heykel boyutları konusunda bilgi vermesi bakımından fotoğrafta ölçek kullanılması önemlidir. ölçek kullanılmadan çekilen fotoğraflarda nesne boyutunun tespiti konusunda sıkıntı yaşanabilir. ölçekle beraber kuzeyi gösteren bir ok kullanılır; böylece nesnenin konumu da az çok belli olmuş olur. Bu nedenle arkeolojik araştırma ekibi ile çalışan bir fotoğrafçının farklı boyutlarda ölçek ve pusula bulundurması gereklidir.
 

Fotoğraf 4
Işık fotografık öneme sahip olduğu kadar bilimsel verileri belirgin kılması bakımından da önemlidir. Günün erken saatlerinde başlayan çalışmalar, belirli noktalarda ekibe dahil olan fotoğrafçının ışlıkla ilgili talebine göre değişebilmektedir. En önemli sebep; çoğunlukla o bölgeye gelen uygun ışığın beklenmesidir. İki dağın arasında kalan veya vadi de yer alan bir noktanın doğru ışık alacağı saat belirlendikten sonra çekim yapılır. Bazı bilgisayar yazılımlarına fotoğraf çekimi yapılacak bölgenin koordinatları girilerek, bir noktanın ya da bölgenin yılın hangi zaman aralığında doğru ışığı alabileceği saptanabilir.

 

Fotoğrafta farklı uygulamalar arkeolojik araştırmalarda amacına uygun bir şekilde kullanılır. özellikle panoramik ve stereoskopik (üç boyutlu) fotoğraf uygulamaları yüzey araştımasının görsel arşivini büyük ölçüde zenginleştirir.

Ganos Dağı yüzey araştırmasında hem panoramik, hem de üç boyutlu uygulamalardan faydalanılmıştır. özellikle bir bölgenin tamamının çizgisel olarak algılanabilmesi bakımından çoğunlukla 360 derece panoramik fotoğraf tercih edilmiştir (Fotoğraf 4).
 


Fotoğraf 5

Aynı bölgenin birkaç farklı noktadan 360 derece panoramik fotoğrafı çekilerek, coğrafi yapı konusunda bulgulara ulaşmak sonrasında kolay olmuştur. Panoramik fotoğraflarda ufuk çizgisinde yer alan dağlar, tepeler ve insan eliyle oluşturulmuş yapısal değişiklikler daha kolay algılanabilmektedir. Bazı bölgelerde doğrudan algılanamayan şekiller 360 derece panoramik fotoğraflarda belirgin hale gelebilmektedir. özellikle tümülüs ve höyük benzeri oluşumlar gözlemlenebilir (Fotoğraf 5 – 6).

üç boyutlu fotografik belgeleme ise daha çok bölgeden elde edilen küçük bulunutlar için tercih edilmiştir. Erken dönemlerde üç boyutlu fotoğraf üniversitelerde eğitim amaçlı kullanılırken günümüzde müze ve galerilerde sergileme amaçlı kullanımı daha yaygındır (Fotoğraf 7).

 

Ganos Dağı araştırmasının bir ayağı da bölgenin denizden taranması şeklinde olmuştur. Denizden kıyı yapısını gözlemlemek üzere yapılan araştırma iki önemli tespit sağlamıştır: Birincisi kıyı şeridinin jeolojik olarak kesitleri ve yerleşmelerin konumu bakımından fotoğraflanması, ikincisi ise bölgede önemli dağ zirvelerinin tele objektif yardımı ile deniz yüzeyinden de konumlandırılıp belgelenmesidir. Kıyıdan yükselen dağlık yapının fotoğraflanması, bölgenin jeolojik yapısıyla ilgili uzmanlara danışmak bakımından gereklidir (Fotoğraf 8). Böyle bir belgeleme esnasında toprak ve kayalık yüzeyin güneşli bir havada özelikle ışığın geliş açısı gözetilerek fotoğraflanması önemlidir. Işık yardımıyla belirgin hale gelen doku, kesitler hakkında doğru bilgilere ulaşmayı kolaylaştıracaktır.
 

Fotoğraf 6
Arkeoloji biliminde arşivlemenin önemi azımsanmayacak kadar büyüktür. Analog ve dijital fotoğrafta da bunun öneminden bahsedebiliriz. özellikle arşivleme ve gerçek bilginin aynı zamanda görsel olarak korunabilmesi önemlidir. Amaç sadece buluntuları veya alanı belgeleyerek kayıt altına almak olmamalıdır. Aynı şekilde belgelenmiş olan binlerce arkeolojik malzemenin doğru şekilde tasnif edilmesi ve kolay ulaşımının sağlanması gerekir. Envanter çalışması dikkatli bir şekilde yapılmadığında, bilgiye ve belgeye ulaşmak çok zor olacak hatta binlerce görüntünün içinde imkansız hale gelebilecektir.

 

Arkeolojide fotografik belgeleme sadece bilimsel amaca hizmet etmemektedir. Korunması gereken değerlere ilgi çekmek, bilinç oluşturmak ve doğru yerlerde gerekli desteği sağlamak içinde önemli bir altyapı sağlamaktadır.
 

Fotoğraf 7
Bugün ülkemizde birçok arkeolojik bölge yeterli bilinç oluşturulamadığı için tahrip edilmekte hatta yok olmaktadır. ülkemiz arkeolojik olarak dünyanın en verimli ülkelerinden biriyken yeterli toplumsal bilincin oluşmasında fotoğrafa da önemli görevler düşmektedir.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here